Giá giao dịch liên kết 2026 và những điều doanh nghiệp cần lưu ý

Giá giao dịch liên kết đang là một trong những nội dung được cơ quan thuế đặc biệt quan tâm trong quá trình quản lý thuế đối với doanh nghiệp. Trọng tâm quản lý của cơ quan thuế không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các chính sách miễn, giảm, gia hạn nghĩa vụ thuế mà còn chuyển mạnh sang công tác thanh tra, kiểm tra nhằm chống thất thu ngân sách. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp có phát sinh affiliate transactions cần chủ động rà soát việc xác định giá, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo quy định và sẵn sàng giải trình khi cơ quan thuế yêu cầu.

Không chỉ các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), nhiều doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp đại chúng có giao dịch với các bên liên kết hoặc đang được hưởng các chính sách ưu đãi thuế, cũng đang trở thành đối tượng được cơ quan thuế tăng cường theo dõi. Việc hiểu đúng quy định tại Decree 132/2020/ND-CP, xây dựng chính sách giá giao dịch liên kết phù hợp và chuẩn bị hồ sơ đầy đủ sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro bị truy thu thuế, xử phạt hành chính cũng như hạn chế những khó khăn phát sinh trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế.

What is the transfer pricing?

Giá giao dịch liên kết là mức giá được xác lập trong các giao dịch mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, vay vốn, chuyển nhượng tài sản… giữa các bên có quan hệ liên kết với nhau, chẳng hạn công ty mẹ và công ty con, hoặc các doanh nghiệp cùng một tập đoàn.

Vấn đề đặt ra là liệu mức giá đó có được xác lập theo nguyên tắc giao dịch độc lập hay không, hay đã bị điều chỉnh nhằm dịch chuyển lợi nhuận, tối ưu nghĩa vụ thuế giữa các bên liên kết. Chính vì tính chất nhạy cảm này mà giá giao dịch liên kết luôn nằm trong tầm ngắm của cơ quan thuế tại hầu hết các quốc gia, và Việt Nam cũng không ngoại lệ. 

Vì sao cơ quan thuế ngày càng siết chặt quản lý giá giao dịch liên kết?

Những năm gần đây, hoạt động quản lý giá giao dịch liên kết tại Việt Nam đang có sự thay đổi rõ rệt cả về phạm vi lẫn mức độ chuyên sâu. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu tập trung vào một số doanh nghiệp FDI có dấu hiệu chuyển giá thì hiện nay công tác thanh tra, kiểm tra đã được mở rộng đối với nhiều nhóm doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là nền kinh tế đang bước vào giai đoạn phục hồi và phát triển trong trạng thái bình thường mới sau đại dịch Covid-19. Trong hơn hai năm chịu ảnh hưởng của dịch bệnh, Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp như miễn, giảm và gia hạn thời hạn nộp thuế nhằm tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, khi nền kinh tế từng bước lấy lại đà tăng trưởng, công tác quản lý thuế cũng chuyển sang giai đoạn tăng cường kiểm soát nhằm bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước và hạn chế tình trạng thất thu thuế.

Trong bối cảnh đó, giá giao dịch liên kết trở thành một trong những chuyên đề được cơ quan thuế ưu tiên thanh tra, kiểm tra. Đây là lĩnh vực có tính chuyên môn cao, liên quan trực tiếp đến việc xác định nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp khi phát sinh các giao dịch với bên liên kết. Nếu doanh nghiệp xác định giá giao dịch không phù hợp với quy định hoặc không có đầy đủ tài liệu chứng minh, nguy cơ bị điều chỉnh nghĩa vụ thuế và xử lý vi phạm là rất lớn.

Thực tế cho thấy, hoạt động thanh tra chuyên đề về giao dịch liên kết đã được triển khai mạnh mẽ hơn trong thời gian gần đây. Theo số liệu của Tổng cục Thuế và Bộ Tài chính được đề cập trong nguồn thông tin:

Tính riêng năm 2022, cơ quan thuế các cấp đã thực hiện thanh tra, kiểm tra 74 doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết. Kết quả, số tiền truy thu và xử phạt lên tới 288 tỷ đồng, đồng thời giảm lỗ 488 tỷ đồng và giảm số thuế giá trị gia tăng được khấu trừ 0,87 tỷ đồng. Riêng đối với hoạt động thanh tra, kiểm tra liên quan đến giao dịch liên kết, cơ quan thuế đã truy thu 187 tỷ đồng và điều chỉnh giảm lỗ 370 tỷ đồng.

Những con số trên cho thấy cơ quan thuế đang tăng cường kiểm soát việc tuân thủ các quy định về giao dịch liên kết, đồng thời phản ánh xu hướng quản lý thuế ngày càng chặt chẽ đối với các doanh nghiệp có phát sinh giao dịch với bên liên kết. Vì vậy, việc chủ động chuẩn bị hồ sơ và tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động quản trị thuế. 

Giá giao dịch liên kết không còn là vấn đề riêng của doanh nghiệp FDI

Trong nhiều năm qua, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Khu vực FDI đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế thông qua việc tạo việc làm, thúc đẩy xuất khẩu và tăng nguồn thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, cùng với những đóng góp tích cực, việc áp dụng giá giao dịch liên kết chưa phù hợp với quy định pháp luật thuế vẫn là vấn đề được nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, đặc biệt quan tâm.

Theo thực tế được phản ánh trong nguồn thông tin, vẫn còn một bộ phận doanh nghiệp FDI chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về xác định giá giao dịch liên kết, dẫn đến nguy cơ ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế phải nộp. Đây cũng là một trong những lý do khiến cơ quan thuế tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra đối với nhóm doanh nghiệp này.

Tuy nhiên, phạm vi quản lý hiện nay không chỉ giới hạn ở doanh nghiệp FDI. Các doanh nghiệp đại chúng có nhiều giao dịch với bên liên kết hoặc đồng thời được hưởng nhiều chính sách ưu đãi thuế cũng đang trở thành đối tượng được cơ quan thuế quan tâm trong quá trình thanh tra, kiểm tra. Điều này cho thấy việc tuân thủ quy định về giá giao dịch liên kết đã trở thành yêu cầu chung đối với mọi doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 132/2020/NĐ-CP, không phụ thuộc vào loại hình sở hữu hay nguồn vốn đầu tư.

Giá giao dịch liên kết chịu sự điều chỉnh như thế nào theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP?

Trong hệ thống quản lý thuế hiện nay, giá giao dịch liên kết là một nội dung được điều chỉnh trực tiếp bởi Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Đây là văn bản pháp lý quan trọng quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết, đồng thời đặt ra các yêu cầu về kê khai và lập hồ sơ nhằm chứng minh việc xác định giá giao dịch liên kết phù hợp với quy định. 

Các doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh khi có phát sinh giao dịch với bên liên kết cần thực hiện nghĩa vụ kê khai thông tin giao dịch liên kết và chuẩn bị hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết theo quy định. Việc tuân thủ không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu về thủ tục thuế mà còn là cơ sở để doanh nghiệp giải trình với cơ quan thuế trong trường hợp thanh tra, kiểm tra.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp thường tập trung vào hợp đồng kinh tế, chứng từ thanh toán và việc kê khai thuế thông thường mà chưa quan tâm đúng mức đến việc xây dựng chính sách giá giao dịch liên kết và chuẩn bị bộ hồ sơ xác định giá. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến rủi ro khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình.

Những sai lầm phổ biến khiến doanh nghiệp gặp rủi ro về giao dịch liên kết

Trên thực tế, phần lớn rủi ro về giá giao dịch liên kết mà doanh nghiệp gặp phải không đến từ việc cố tình vi phạm, mà xuất phát từ những hiểu nhầm và thiếu sót mang tính hệ thống sau đây:

Thiếu chính sách giá nhất quán trong năm

Trong thực tế, có nhiều doanh nghiệp không thực hiện việc xây dựng chính sách giá giao dịch liên kết một cách bài bản và áp dụng nhất quán trong năm. Điều này dẫn tới kết quả kê khai thuế có thể không phù hợp với Nghị định 132/2020/NĐ-CP, buộc doanh nghiệp phải thực hiện điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế tại thời điểm cuối năm hoặc trong quá trình thanh, kiểm tra thuế, thời điểm mà việc điều chỉnh thường đi kèm với truy thu và xử phạt.

Nhầm lẫn giữa chứng từ giao dịch và hồ sơ xác định giá

Một sai lầm phổ biến khác là khá nhiều doanh nghiệp hiểu nhầm rằng, khi giao dịch với bên liên kết có hợp đồng kinh tế, chứng từ thanh toán và kê khai thuế đầy đủ thì đã được coi là đủ hồ sơ chứng minh giá giao dịch liên kết. Trên thực tế, đây chỉ là điều kiện cần chứ chưa đủ. Khi cơ quan thuế yêu cầu bộ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết cùng các mẫu kê khai thông tin giao dịch liên kết theo quy định, không ít doanh nghiệp không thể xuất trình được, dẫn đến việc rơi vào trường hợp cơ quan thuế có quyền ấn định thuế trong thanh tra.

Hệ quả tài chính khi không tuân thủ đầy đủ

Hậu quả của việc thiếu chuẩn bị về Affiliated transaction records không chỉ dừng ở khoản truy thu thuế, mà còn kéo theo các khoản phạt hành chính, phạt chậm nộp, và trong nhiều trường hợp là việc bị điều chỉnh giảm lỗ hoặc giảm khấu trừ thuế. Do đó, các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp đại chúng cần đặc biệt lưu ý để hiểu và tuân thủ quy định pháp luật liên quan tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP nhằm giảm thiểu nguy cơ bị truy thu thuế và các khoản phạt do hiểu sai về áp dụng chính sách giá trong các giao dịch liên kết chưa phù hợp với quy định hiện hành.

Cơ quan Thuế yêu cầu những hồ sơ gì khi thanh tra kiểm tra?

Theo kinh nghiệm hơn 30 năm trong lĩnh vực giao dịch liên kết, trước khi tiến hành thanh, kiểm tra tại trụ sở của doanh nghiệp, cơ quan thuế thường yêu cầu cung cấp một loạt thông tin, tài liệu. Việc nắm rõ danh mục này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ xác định giá thay vì bị động khi có yêu cầu.

Nhóm tài liệu về quan hệ và giao dịch liên kết

Cơ quan thuế thường yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin về các bên liên kết và sơ đồ mô tả mối quan hệ của các bên liên kết, cùng với các giao dịch liên kết và chính sách giá của các giao dịch liên kết. 

Bên cạnh đó là các hợp đồng và thỏa thuận giao dịch liên kết, cũng như các thông tin về quá trình thương lượng, ký kết, thực hiện và thanh lý các hợp đồng, thỏa thuận này. Đây là nhóm hồ sơ nền tảng, cho phép cơ quan thuế đối chiếu bản chất giao dịch liên kết với chính sách giá mà doanh nghiệp đã kê khai.

Nhóm tài liệu về hoạt động sản xuất kinh doanh

Ngoài ra, cơ quan thuế cũng yêu cầu cung cấp sơ đồ tổ chức chi tiết, chức năng hoạt động của doanh nghiệp, cùng sơ đồ mô tả quy trình sản xuất kinh doanh và sự tham gia của các bên độc lập và các bên liên kết vào từng khâu của quy trình sản xuất kinh doanh. Kèm theo đó là bảng kê chi tiết sản phẩm, hàng hóa mua vào, bán ra với các bên độc lập và các bên liên kết.

Nhóm tài liệu này giúp cơ quan thuế đánh giá xem chức năng, tài sản và rủi ro (FAR Analysis) mà doanh nghiệp gánh chịu trong chuỗi giá trị có tương xứng với mức lợi nhuận được phân bổ hay không. 

Nhóm tài liệu tài chính, kế toán và chiến lược bổ sung

Người nộp thuế cũng cần chuẩn bị:

• Các bản giải trình và báo cáo chi tiết tờ khai xuất, nhập khẩu; 
• Sổ theo dõi tài sản cố định của công ty và hồ sơ tài sản nhập khẩu; 
• Giải trình và cung cấp hồ sơ các khoản vay nợ ngắn hạn và dài hạn; 
• Bảng theo dõi chi phí lãi vay phát sinh.

Song song đó là các tài liệu, báo cáo về chiến lược kinh doanh, kế hoạch đầu tư, sản xuất kinh doanh của người nộp thuế, cùng quy định và quy trình về chế độ báo cáo tài chính và kiểm soát nội bộ.

Sau khi xem xét các thông tin, tài liệu được yêu cầu ban đầu, tùy thuộc vào tình hình cụ thể của người nộp thuế, cơ quan thuế có thể yêu cầu thêm các thông tin, tài liệu bổ sung liên quan trước và trong quá trình thanh, kiểm tra thuế. Vì vậy, việc chuẩn bị hồ sơ giao dịch liên kết không nên chỉ dừng ở mức đối phó tối thiểu, mà cần được xây dựng như một hệ thống tài liệu sống, có thể cập nhật và bổ sung nhanh chóng khi cần.

Giải pháp giảm thiểu rủi ro từ MAN – Master Accountant Network: 

• Chủ động rà soát trước khi kết thúc năm tài chính: việc nắm vững quy trình và xu hướng thanh, kiểm tra thuế về giao dịch liên kết, giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị cho thanh, kiểm tra thuế trong tương lai cũng như giải trình một cách phù hợp với cơ quan thuế trong quá trình thanh, kiểm tra. 
• Chuẩn bị hồ sơ đúng thời hạn: Hoàn thành nghĩa vụ tuân thủ và chuẩn bị sẵn sàng hồ sơ xác định giá cùng các thông tin liên quan để cung cấp cho cơ quan thuế đúng thời hạn là yếu tố rất quan trọng. Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn giúp doanh nghiệp tránh rơi vào tình huống bị ấn định thuế do không xuất trình được hồ sơ khi cơ quan thuế yêu cầu. 
• Nắm bắt quy trình và xu hướng thanh, kiểm tra để chủ động giải trình: Nắm bắt quy trình thanh, kiểm tra thuế, xu hướng thanh, kiểm tra và các yêu cầu, truy vấn điển hình của cơ quan thuế sẽ giúp doanh nghiệp không bị động khi làm việc trực tiếp với cán bộ thuế. Hiểu rõ danh mục tài liệu thường được yêu cầu chính là bước chuẩn bị thiết thực nhất để rút ngắn thời gian giải trình và giảm thiểu rủi ro bị điều chỉnh thuế trong quá trình thanh, kiểm tra giá giao dịch liên kết.
• Vai trò của tham vấn chuyên môn: Doanh nghiệp cần có sự tham vấn chuyên môn đầy đủ từ các đơn vị chuyên trách và có kinh nghiệm về Transfer pricing consultancy như MAN – Master Accountant Network, nhằm đảm bảo tuân thủ cao nhất các quy định về kê khai và lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết khi doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Sự phối hợp này không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn các rủi ro bị điều chỉnh thuế, mà còn giảm đáng kể thời gian và công sức giải trình trong các đợt thanh, kiểm tra thuế về vấn đề giá giao dịch liên kết. 

Conclude

Không chỉ doanh nghiệp FDI, các doanh nghiệp trong nước có phát sinh giao dịch với bên liên kết, đặc biệt là doanh nghiệp đại chúng hoặc doanh nghiệp đang hưởng nhiều ưu đãi thuế, cũng đang trở thành đối tượng được cơ quan thuế quan tâm. Xu hướng quản lý hiện nay cho thấy việc kiểm soát giá giao dịch liên kết sẽ tiếp tục được thực hiện chuyên sâu hơn, với yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch, nhất quán và khả năng giải trình của doanh nghiệp. 

Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động rà soát toàn bộ giao dịch liên kết, xây dựng chính sách giá ngay từ đầu năm tài chính, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và thường xuyên đánh giá các rủi ro thuế có thể phát sinh.

Contact MAN – Master Accountant Network để được tư vấn và hỗ trợ chuyên sâu!

Contact information MAN – Master Accountant Network

• Address: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
• E-mail: man@man.net.vn
• Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network 
• LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên 

Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp về giá giao dịch liên kết