Ngày 30/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của những doanh nghiệp có quan hệ liên kết. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, đặt lại nền tảng cho việc xác định giá tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với các bên có quan hệ liên kết, áp dụng chính thức từ kỳ tính thuế TNDN năm 2026.
Trong số các công cụ kiểm soát giá chuyển nhượng nội bộ tập đoàn, phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất, bởi tính trực quan và khả năng đối chiếu trực tiếp với dữ liệu thị trường. Vậy phương pháp này được áp dụng trong những trường hợp nào, dựa trên nguyên tắc nào và cách xác định giá ra sao? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên nội dung Nghị định 255/2026/NĐ-CP, giúp doanh nghiệp và người làm công tác thuế nắm rõ quy định trước khi kỳ quyết toán thuế TNDN 2026 diễn ra.
Phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết là gì?
Theo tinh thần của Nghị định 255/2026/NĐ-CP, phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết là cách thức xác định giá tính thuế bằng việc đối chiếu giá của giao dịch liên kết (giao dịch giữa các bên có quan hệ liên kết) với giá của giao dịch độc lập (giao dịch giữa các bên không có quan hệ liên kết) đối với sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có điều kiện tương đồng.
Nói cách khác, đây là phương pháp lấy giá giao dịch độc lập, vốn được hình thành theo nguyên tắc thị trường, không chịu tác động bởi mối quan hệ liên kết làm căn cứ tham chiếu, từ đó xác định lại giá giao dịch liên kết cho phù hợp với nguyên tắc giao dịch độc lập. Chính vì bám sát nguyên tắc thị trường, phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết được xem là một trong các phương pháp có độ tin cậy cao và được cơ quan thuế ưu tiên xem xét khi thanh tra, kiểm tra giá chuyển nhượng.
Các trường hợp áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết
Không phải mọi giao dịch liên kết đều bắt buộc áp dụng phương pháp này. Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định rõ các trường hợp cụ thể mà người nộp thuế cần vận dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết để xác định giá tính thuế.
Giao dịch hàng hóa, tài sản hữu hình có điều kiện lưu thông phổ biến trên thị trường
Trường hợp đầu tiên áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết là khi người nộp thuế thực hiện giao dịch liên kết đối với từng chủng loại hàng hóa, tài sản hữu hình, loại hình dịch vụ có điều kiện giao dịch, lưu thông phổ biến trên thị trường. Đây là nhóm giao dịch dễ tìm kiếm dữ liệu so sánh độc lập nhất, do có nhiều đối tượng tham gia giao dịch trên thị trường với các điều kiện tương tự.
Giao dịch có giá được công bố trên sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ
Đối với những hàng hóa, dịch vụ có giá được công bố công khai trên các sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ trong nước và quốc tế, phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết cũng được áp dụng. Việc có sẵn dữ liệu giá niêm yết giúp quá trình so sánh trở nên minh bạch và khách quan hơn, giảm thiểu tranh chấp giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế.
Giao dịch thanh toán phí bản quyền khi khai thác tài sản vô hình
Nghị định cũng quy định phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết áp dụng cho giao dịch thanh toán phí bản quyền phát sinh từ việc khai thác tài sản vô hình giữa các bên liên kết. Đây là nhóm giao dịch phức tạp, đòi hỏi doanh nghiệp phải tìm được các giao dịch chuyển giao quyền khai thác tài sản vô hình tương đồng trên thị trường để làm cơ sở so sánh.
Giao dịch thanh toán lãi vay trong hoạt động vay và cho vay
Với các giao dịch vay và cho vay nội bộ giữa các bên liên kết, việc thanh toán lãi vay cũng thuộc phạm vi áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết. Lãi suất vay giữa các bên liên kết sẽ được đối chiếu với lãi suất của các giao dịch vay độc lập có điều kiện tương đồng về kỳ hạn, tài sản bảo đảm và mức độ rủi ro tín dụng.
Trường hợp doanh nghiệp thực hiện song song giao dịch độc lập và giao dịch liên kết
Cuối cùng, phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết còn áp dụng cho trường hợp người nộp thuế đồng thời thực hiện cả giao dịch độc lập lẫn giao dịch liên kết đối với sản phẩm tương đồng về đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng. Đây là tình huống thuận lợi nhất cho doanh nghiệp, bởi dữ liệu so sánh chính là dữ liệu nội bộ do doanh nghiệp tự phát sinh, không phải tìm kiếm từ bên thứ ba.
Có thể thấy, phạm vi áp dụng của phương pháp này khá rộng, bao trùm hầu hết các loại giao dịch phổ biến trong hoạt động của doanh nghiệp có quan hệ liên kết, từ mua bán hàng hóa, tài sản, đến bản quyền và lãi vay.
See also: Điểm mới Nghị định 255/2026/NĐ-CP về giao dịch liên kết.
Nguyên tắc áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết
Để đảm bảo tính chính xác và công bằng khi đối chiếu giá, Nghị định 255/2026/NĐ-CP đặt ra các nguyên tắc chặt chẽ mà doanh nghiệp bắt buộc phải tuân thủ khi vận dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết.
Nguyên tắc loại trừ khác biệt trọng yếu ảnh hưởng đến giá sản phẩm
Nguyên tắc cốt lõi khi áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết là không được có khác biệt về đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng giữa giao dịch độc lập và giao dịch liên kết có ảnh hưởng trọng yếu đến giá sản phẩm. Trong trường hợp phát sinh các khác biệt có ảnh hưởng trọng yếu, doanh nghiệp bắt buộc phải thực hiện loại trừ các khác biệt trọng yếu này trước khi tiến hành so sánh, nhằm đưa các đối tượng so sánh về cùng một mặt bằng điều kiện.
Đây là điểm mà nhiều doanh nghiệp dễ bỏ sót khi lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết: nếu không thực hiện điều chỉnh loại trừ khác biệt trọng yếu, kết quả so sánh có thể bị cơ quan thuế bác bỏ do thiếu tính tương đồng.
Các yếu tố đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng tác động đến giá
Nghị định liệt kê cụ thể các yếu tố được xem là có tác động trọng yếu đến giá sản phẩm, cần được xem xét khi áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết, bao gồm:
- Đặc tính, chất lượng, thương hiệu, nhãn hiệu thương mại của sản phẩm và quy mô, khối lượng giao dịch;
- Các điều kiện hợp đồng cung cấp, chuyển giao sản phẩm; khối lượng, thời hạn chuyển giao, thời hạn thanh toán và các điều kiện khác của hợp đồng;
- Quyền phân phối, tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ, tài sản có ảnh hưởng đến giá trị kinh tế và thị trường nơi diễn ra giao dịch;
- Các yếu tố khác tác động đến giá sản phẩm như điều kiện kinh tế và chức năng hoạt động của người nộp thuế.
Việc rà soát đầy đủ các yếu tố trên giúp doanh nghiệp xây dựng bộ dữ liệu so sánh có độ tin cậy cao, hạn chế rủi ro bị điều chỉnh thuế sau này khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.
Nếu doanh nghiệp chưa có đủ nguồn lực hoặc kinh nghiệm để tự thực hiện, có thể tham khảo dịch vụ tư vấn giao dịch liên kết để được hỗ trợ rà soát, lựa chọn đúng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết phù hợp với từng loại giao dịch.
Phương pháp xác định giá trong giao dịch liên kết
Sau khi xác định được trường hợp áp dụng và tuân thủ các nguyên tắc so sánh, bước tiếp theo là xác định giá cụ thể theo phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết. Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định ba cách thức xác định giá tương ứng với từng nhóm giao dịch.
Điều chỉnh theo giá giao dịch độc lập hoặc khoảng giá trị giao dịch độc lập chuẩn
Về nguyên tắc chung, giá sản phẩm trong giao dịch liên kết sẽ được điều chỉnh theo giá sản phẩm trong giao dịch độc lập, hoặc theo giá trị thuộc khoảng giá trị giao dịch độc lập chuẩn của các đối tượng so sánh độc lập, theo các quy định cụ thể tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Đây là cách tiếp cận phổ biến nhất khi doanh nghiệp có sẵn nhiều dữ liệu giao dịch độc lập tương đồng để đối chiếu.
Bên cạnh đó, để hồ sơ đáp ứng đầy đủ yêu cầu về chứng từ, dữ liệu so sánh khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra, doanh nghiệp cũng nên cân nhắc sử dụng dịch vụ lập hồ sơ giao dịch liên kết chuyên nghiệp, đảm bảo tính pháp lý và giảm thiểu rủi ro bị điều chỉnh thuế sau này.
Xác định giá theo giá công bố trên sàn giao dịch
Đối với trường hợp giá sản phẩm được công bố trên các sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ trong nước và quốc tế, giá sản phẩm trong giao dịch liên kết sẽ được xác định theo giá sản phẩm được công bố tại thời điểm và trong các điều kiện giao dịch tương đồng. Cách xác định này giúp giảm thiểu tính chủ quan, do dữ liệu giá được lấy trực tiếp từ nguồn công bố công khai, minh bạch.
Quy định riêng đối với giao dịch mua máy móc, thiết bị từ bên liên kết ở nước ngoài
Một điểm đáng chú ý trong Nghị định 255/2026/NĐ-CP là quy định riêng dành cho trường hợp người nộp thuế mua máy móc, thiết bị từ bên liên kết ở nước ngoài. Theo đó, doanh nghiệp phải có tài liệu, chứng từ chứng minh giá mua máy móc, thiết bị tuân theo nguyên tắc giao dịch độc lập tại thời điểm mua, cụ thể:
- Đối với máy móc, thiết bị mới: Giá so sánh là giá hóa đơn mà bên liên kết đã mua máy móc, thiết bị đó từ bên độc lập;
- Đối với máy móc, thiết bị đã qua sử dụng: Doanh nghiệp phải có hóa đơn, chứng từ gốc tại thời điểm mua; khi đó, giá trị tài sản sẽ được xác định lại theo quy định hiện hành của pháp luật về hướng dẫn quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định.
Quy định này cho thấy sự chặt chẽ của Nghị định trong việc kiểm soát các giao dịch mua sắm tài sản cố định xuyên biên giới giữa các bên liên kết – một trong những kênh thường được sử dụng để chuyển giá thông qua việc kê khai giá mua tài sản cao hơn giá trị thực tế.
Reference: Phương pháp định giá tính thuế giao dịch liên kết.
Ý nghĩa của kết quả xác định giá giao dịch liên kết đối với nghĩa vụ thuế
Một nội dung quan trọng doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý: Kết quả xác định giá giao dịch liên kết theo phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết là giá tính thuế để kê khai, xác định số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp. Tuy nhiên, kết quả này không được làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp ngân sách nhà nước của người nộp thuế.
Quy định này thể hiện rõ quan điểm của cơ quan quản lý thuế: Việc áp dụng phương pháp so sánh giá chỉ có thể được sử dụng để điều chỉnh giá giao dịch liên kết theo hướng phù hợp với nguyên tắc thị trường, chứ không được lợi dụng để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế theo hướng bất lợi cho ngân sách nhà nước. Đây cũng là căn cứ pháp lý quan trọng để cơ quan thuế thực hiện ấn định thuế hoặc điều chỉnh tăng thu nhập chịu thuế trong trường hợp phát hiện doanh nghiệp áp dụng sai phương pháp hoặc cố tình khai thấp giá giao dịch liên kết.
Doanh nghiệp cần làm gì để áp dụng đúng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết?
Với những phân tích trên, có thể thấy phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết tuy là phương pháp phổ biến và dễ tiếp cận nhưng đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt về trường hợp áp dụng, nguyên tắc loại trừ khác biệt trọng yếu và cách thức xác định giá theo đúng quy định tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP.
Để chuẩn bị tốt cho kỳ quyết toán thuế TNDN 2026, doanh nghiệp có quan hệ liên kết nên:
- Rà soát lại toàn bộ các giao dịch liên kết phát sinh trong kỳ, xác định giao dịch nào thuộc phạm vi áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết;
- Thu thập đầy đủ dữ liệu giao dịch độc lập tương đồng, đặc biệt là dữ liệu nội bộ nếu doanh nghiệp có thực hiện song song cả giao dịch độc lập và giao dịch liên kết;
- Đánh giá và loại trừ các khác biệt trọng yếu về đặc tính sản phẩm, điều kiện hợp đồng trước khi so sánh giá;
- Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ chứng minh giá giao dịch độc lập, đặc biệt đối với giao dịch mua máy móc, thiết bị từ bên liên kết ở nước ngoài;
- Cập nhật thường xuyên các quy định mới tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP để tránh rủi ro bị điều chỉnh thuế khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.
Conclude
Việc chủ động nắm vững và áp dụng đúng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định pháp luật, mà còn là cơ sở quan trọng để hạn chế rủi ro về thuế, tránh các tranh chấp không đáng có với cơ quan quản lý thuế trong bối cảnh khung pháp lý về giao dịch liên kết ngày càng được siết chặt từ kỳ tính thuế TNDN 2026.
Contact MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ và tư vấn chuyên sâu!
Contact information MAN – Master Accountant Network
- Address: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- E-mail: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp về phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết
Phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết áp dụng cho những giao dịch nào?
Phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết áp dụng cho 05 nhóm giao dịch chính: Giao dịch hàng hóa, tài sản hữu hình, dịch vụ có điều kiện lưu thông phổ biến trên thị trường; Giao dịch có giá công bố trên sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ trong nước và quốc tế; Giao dịch thanh toán phí bản quyền khai thác tài sản vô hình; Giao dịch thanh toán lãi vay trong hoạt động vay và cho vay; Và trường hợp doanh nghiệp thực hiện song song cả giao dịch độc lập và giao dịch liên kết đối với sản phẩm tương đồng.
Khác biệt trọng yếu ảnh hưởng đến giá sản phẩm gồm những yếu tố nào?
Theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, các yếu tố có tác động trọng yếu đến giá sản phẩm khi áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết bao gồm: đặc tính, chất lượng, thương hiệu, nhãn hiệu thương mại và quy mô, khối lượng giao dịch; điều kiện hợp đồng cung cấp, chuyển giao sản phẩm; khối lượng, thời hạn chuyển giao, thời hạn thanh toán; quyền phân phối, tiêu thụ hàng hóa, dịch vụ, tài sản; cùng các yếu tố về điều kiện kinh tế và chức năng hoạt động của người nộp thuế. Nếu các khác biệt này ảnh hưởng trọng yếu đến giá, doanh nghiệp bắt buộc phải loại trừ trước khi so sánh.
Nếu không loại trừ được khác biệt trọng yếu thì có được áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết không?
Nguyên tắc của phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết là không được có khác biệt về đặc tính sản phẩm và điều kiện hợp đồng có ảnh hưởng trọng yếu đến giá giữa đối tượng so sánh độc lập và giao dịch liên kết. Do đó, nếu tồn tại khác biệt trọng yếu mà doanh nghiệp không thể loại trừ, dữ liệu so sánh đó không đủ điều kiện tương đồng và không thể sử dụng làm căn cứ xác định giá theo phương pháp này.
Giá giao dịch liên kết được xác định như thế nào sau khi so sánh?
Giá sản phẩm trong giao dịch liên kết được điều chỉnh theo giá sản phẩm trong giao dịch độc lập, hoặc theo giá trị thuộc khoảng giá trị giao dịch độc lập chuẩn của các đối tượng so sánh độc lập theo quy định tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Riêng với sản phẩm có giá công bố trên sàn giao dịch, giá được xác định theo giá công bố tại thời điểm và điều kiện giao dịch tương đồng.
Mua máy móc, thiết bị từ bên liên kết ở nước ngoài có phải áp dụng phương pháp so sánh giá giao dịch liên kết không?
Có. Người nộp thuế mua máy móc, thiết bị từ bên liên kết ở nước ngoài phải có tài liệu, chứng từ chứng minh giá mua tuân theo nguyên tắc giao dịch độc lập tại thời điểm mua. Với máy móc, thiết bị mới, giá so sánh là giá hóa đơn bên liên kết mua từ bên độc lập; với máy móc, thiết bị đã qua sử dụng, phải có hóa đơn, chứng từ gốc và giá trị tài sản được xác định lại theo quy định về quản lý, sử dụng, trích khấu hao tài sản cố định hiện hành.