Phương pháp phân bổ lợi nhuận giữa các bên liên kết áp dụng từ kỳ tính thuế 2026

Phương pháp phân bổ lợi nhuận là quy định mới đáng chú ý tại Điều 15 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 cho các doanh nghiệp có giao dịch liên kết đặc thù, tích hợp khép kín trong tập đoàn, sở hữu tài sản vô hình độc quyền hoặc tham gia sâu vào nền kinh tế số. Bài viết phân tích chi tiết ba nhóm trường hợp bắt buộc áp dụng, nguyên tắc thực hiện, công thức xác định lợi nhuận được điều chỉnh kèm ví dụ minh họa số liệu cụ thể, giúp doanh nghiệp chủ động rà soát và chuẩn bị hồ sơ tuân thủ đúng quy định pháp luật hiện hành.

Phương pháp phân bổ lợi nhuận là gì?

Phương pháp phân bổ lợi nhuận được hiểu là phương pháp phân bổ tổng lợi nhuận thu được để xác định lợi nhuận của người nộp thuế tham gia vào chuỗi giao dịch.

Nói một cách dễ hình dung, thay vì so sánh giá hoặc tỷ suất lợi nhuận của từng giao dịch riêng lẻ với các giao dịch độc lập tương đồng trên thị trường, phương pháp phân bổ lợi nhuận nhìn vào bức tranh tổng thể. Cơ quan thuế và doanh nghiệp sẽ xác định tổng lợi nhuận mà toàn bộ chuỗi giao dịch liên kết tạo ra, sau đó phân bổ phần lợi nhuận này cho từng bên tham gia dựa trên mức độ đóng góp thực tế của họ vào chuỗi giá trị chung.

Đây chính là lý do vì sao phương pháp này thường được áp dụng cho những cấu trúc giao dịch phức tạp, nơi giá trị được tạo ra không đến từ một khâu đơn lẻ mà từ sự phối hợp, tích hợp giữa nhiều bên liên kết trong cùng một tập đoàn đa quốc gia hoặc hệ sinh thái kinh doanh khép kín.

Các trường hợp bắt buộc hoặc được áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận

Không phải mọi doanh nghiệp có giao dịch liên kết đều thuộc diện áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận. Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định rõ ba nhóm trường hợp cụ thể.

Giao dịch liên kết đặc thù, tích hợp khép kín trong tập đoàn

Trường hợp đầu tiên áp dụng cho người nộp thuế tham gia thực hiện các giao dịch liên kết mang tính đặc thù, được tích hợp và khép kín trong nội bộ tập đoàn. Cụ thể, nhóm này bao gồm:

• Các hoạt động phát triển sản phẩm mới;
• Việc sử dụng công nghệ độc quyền;
• Sự tham gia vào chuỗi giá trị giao dịch độc quyền của tập đoàn;
• Quá trình phát triển, gia tăng, duy trì, bảo vệ và khai thác tài sản vô hình độc quyền;
• Các giao dịch có liên quan chặt chẽ, được thực hiện đồng thời;
• Các giao dịch tài chính phức tạp liên quan đến nhiều thị trường tài chính trên thế giới.

Điểm chung của các tình huống này là doanh nghiệp không có căn cứ để xác định giá giữa các bên liên kết theo cách thông thường, buộc phải chuyển sang sử dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận để đảm bảo tính hợp lý và tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập.

Giao dịch kinh tế số và giá trị tăng thêm từ hợp lực tập đoàn

Trường hợp thứ hai dành cho người nộp thuế tham gia các giao dịch kinh tế số mà không có căn cứ để xác định giá giữa các bên liên kết, hoặc tham gia vào việc tạo ra giá trị tăng thêm thu được từ hợp lực trong nội bộ tập đoàn. Đây là điểm rất đáng chú ý trong bối cảnh các mô hình kinh doanh số, nền tảng số ngày càng phổ biến, khiến việc bóc tách giá trị đóng góp của từng chủ thể trở nên khó khăn hơn nhiều so với các giao dịch truyền thống.

Doanh nghiệp tự chủ toàn bộ chức năng sản xuất kinh doanh

Trường hợp thứ ba áp dụng cho người nộp thuế thực hiện chức năng tự chủ đối với toàn bộ quá trình sản xuất, kinh doanh, đồng thời không thuộc đối tượng áp dụng theo quy định tại khoản 1 Điều 13 và khoản 1 Điều 14 Nghị định 255/2026/NĐ-CP.

Việc xác định đúng doanh nghiệp mình có thuộc một trong ba nhóm trên hay không là bước đầu tiên và quan trọng nhất trước khi triển khai bất kỳ tính toán nào liên quan đến phương pháp phân bổ lợi nhuận.

参见： Điểm mới Nghị định 255/2026/NĐ-CP về giao dịch liên kết.

Nguyên tắc áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP

Khi đã xác định thuộc diện phải áp dụng, doanh nghiệp cần tuân thủ hai nguyên tắc cốt lõi mà Nghị định 255/2026/NĐ-CP đặt ra.

• Phương pháp phân bổ lợi nhuận chỉ được áp dụng đối với tổng lợi nhuận thực tế và lợi nhuận tiềm năng thu được, và những số liệu này phải được xác định bằng các số liệu tài chính trên cơ sở chứng từ hợp lý, hợp lệ. Đây là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo tính minh bạch, có thể kiểm chứng của toàn bộ quá trình phân bổ, tránh tình trạng số liệu được ước tính thiếu căn cứ.
• Giá trị và lợi nhuận của giao dịch phải được xác định theo cùng một phương pháp kế toán trong toàn bộ thời gian áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận. Nguyên tắc nhất quán này giúp đảm bảo dữ liệu qua các kỳ tính thuế có thể so sánh được với nhau, tránh việc doanh nghiệp thay đổi phương pháp kế toán giữa chừng để tạo lợi thế trong việc tính toán lợi nhuận được phân bổ.

Hai nguyên tắc này tưởng chừng đơn giản nhưng lại là nền tảng quyết định tính hợp lệ của toàn bộ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết khi doanh nghiệp lựa chọn phương pháp này.

Cách xác định phương pháp, công thức và các cấu phần

Đây là phần cốt lõi mà bất kỳ doanh nghiệp nào áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận cũng cần hiểu tường tận, bởi nó quyết định trực tiếp đến số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.

Cấu trúc tổng quát: Lợi nhuận được điều chỉnh

Theo quy định, lợi nhuận được điều chỉnh của người nộp thuế được phân bổ trên tổng lợi nhuận thu được, bao gồm lợi nhuận thực tế và lợi nhuận tiềm năng của các bên tham gia chuỗi giao dịch.

Lợi nhuận được điều chỉnh của người nộp thuế được cấu thành từ hai phần:

Đây chính là công thức trọng tâm của toàn bộ phương pháp phân bổ lợi nhuận theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP.

Lợi nhuận cơ bản: Xác định theo phương pháp so sánh tỷ suất lợi nhuận

Phần lợi nhuận cơ bản được xác định theo phương pháp so sánh tỷ suất lợi nhuận quy định tại Điều 14 Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Về bản chất, đây là mức lợi nhuận chuẩn mà một doanh nghiệp thực hiện chức năng tương tự, trong điều kiện tương đồng, có thể đạt được nếu giao dịch với bên độc lập được xác định thông qua việc so sánh tỷ suất lợi nhuận với các doanh nghiệp độc lập có chức năng tương đương. 

Lợi nhuận phụ trội: Phân bổ theo tỷ lệ dựa trên các yếu tố đóng góp

Lợi nhuận phụ trội là phần giá trị gia tăng vượt trên mức lợi nhuận cơ bản, thường phát sinh từ những đóng góp đặc thù, khó định lượng bằng phương pháp so sánh thông thường (như tài sản vô hình độc quyền, hợp lực tập đoàn, giao dịch kinh tế số…). Phần lợi nhuận phụ trội này được xác định theo tỷ lệ phân bổ dựa trên một hoặc một số yếu tố như doanh thu, chi phí, tài sản và nhân lực của các bên liên kết tham gia giao dịch, đồng thời phải phù hợp với nguyên tắc giao dịch độc lập. Việc lựa chọn yếu tố phân bổ nào (doanh thu, chi phí, tài sản hay nhân lực) phụ thuộc vào bản chất của chuỗi giao dịch và mức độ đóng góp thực tế của từng bên vào việc tạo ra giá trị chung.

Trường hợp thiếu thông tin, dữ liệu để phân bổ

Nghị định 255/2026/NĐ-CP cũng dự liệu tình huống thực tế khi doanh nghiệp không đủ thông tin, dữ liệu để phân bổ lợi nhuận được điều chỉnh theo cơ chế tổng lợi nhuận cơ bản và lợi nhuận phụ trội nêu trên, việc phân bổ vẫn có thể được thực hiện dựa trên một hoặc một số yếu tố như doanh thu, chi phí, tài sản hoặc nhân lực của các bên liên kết tham gia giao dịch, miễn là phù hợp với nguyên tắc giao dịch độc lập.

Quy định linh hoạt này giúp phương pháp này vẫn có thể được áp dụng ngay cả trong điều kiện dữ liệu chưa đầy đủ, tránh tình trạng doanh nghiệp thiếu dữ liệu trong việc xác định nghĩa vụ thuế chỉ vì thiếu số liệu chi tiết theo cơ chế chuẩn.

Trường hợp này, doanh nghiệp cân nhắc tham khảo dịch vụ tư vấn giao dịch liên kết để được hỗ trợ cụ thể theo đúng tình huống thực tế của doanh nghiệp mình.

Ví dụ minh họa cách xác định phương pháp phân bổ lợi nhuận

语境： Công ty A tại Việt Nam và Công ty B tại nước ngoài là hai bên liên kết trong cùng một tập đoàn, cùng tham gia phát triển một sản phẩm công nghệ mới dựa trên tài sản vô hình độc quyền của tập đoàn. Do tính chất tích hợp, khép kín của giao dịch này, doanh nghiệp không có căn cứ để xác định giá riêng lẻ giữa hai bên, nên phải áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận theo Điều 15 Nghị định 255/2026/NĐ-CP.

Giải định tổng lợi nhuận thực tế thu được từ toàn bộ chuỗi giao dịch của cả Công ty A và Công ty B trong kỳ tính thuế là 100 tỷ đồng. 

Xác định lợi nhuận cơ bản của từng bên:

Khi đó, tổng lợi nhuận cơ bản của hai bên là 45 tỷ đồng.

Lợi nhuận phụ trội:

Phần lợi nhuận phụ trội này gắn liền với đóng góp vào việc phát triển tài sản vô hình độc quyền, nên được phân bổ theo yếu tố chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) mà mỗi bên đã bỏ ra, đây là yếu tố phản ánh sát nhất mức độ đóng góp tạo ra giá trị tăng thêm, phù hợp nguyên tắc giao dịch độc lập.

Tổng hợp lợi nhuận được điều chỉnh:

Tổng lợi nhuận được điều chỉnh của hai bên khớp với tổng lợi nhuận thực tế của toàn chuỗi giao dịch ban đầu, đây chính là bản chất của phương pháp phân bổ lợi nhuận, không tạo ra thêm hay làm mất đi giá trị, mà chỉ phân chia lại phần lợi nhuận đã phát sinh cho đúng với mức độ đóng góp thực chất của từng bên liên kết.

Ý nghĩa với nghĩa vụ thuế: Trong ví dụ trên, Công ty A tại Việt Nam sẽ phải kê khai thu nhập chịu thuế dựa trên mức lợi nhuận được điều chỉnh là 52 tỷ đồng, dù trước đó công ty này có thể chỉ ghi nhận lợi nhuận sổ sách thấp hơn do cơ chế phân bổ chi phí nội bộ tập đoàn. Đây chính là minh chứng cho nguyên tắc đã nêu ở phần trước. Kết quả áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận không làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp ngân sách nhà nước, mà ngược lại, thường giúp phản ánh đúng và đầy đủ hơn phần lợi nhuận thực chất phát sinh tại Việt Nam.

Hệ quả pháp lý của việc xác định lợi nhuận được điều chỉnh

Một điểm mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý: kết quả xác định lợi nhuận được điều chỉnh thông qua phương pháp phân bổ lợi nhuận không chỉ mang tính tham khảo. Đây chính là căn cứ trực tiếp để xác định thu nhập chịu thuế và số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.

Đặc biệt, Nghị định 255/2026/NĐ-CP nhấn mạnh rõ:

Kết quả này không làm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp ngân sách nhà nước của người nộp thuế. Nói cách khác, phương pháp phân bổ lợi nhuận không phải là công cụ để tối ưu hóa hay giảm trừ nghĩa vụ thuế, mà chỉ là cơ chế kỹ thuật giúp xác định đúng, đủ phần lợi nhuận thực tế phát sinh tại Việt Nam của doanh nghiệp có giao dịch liên kết đặc thù.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để áp dụng đúng phương pháp phân bổ lợi nhuận từ 2026?

Với những thay đổi và yêu cầu chặt chẽ nêu trên, doanh nghiệp có giao dịch liên kết, đặc biệt là các tập đoàn có cấu trúc tích hợp khép kín, sở hữu tài sản vô hình độc quyền, hoặc hoạt động trong lĩnh vực kinh tế số nên chủ động thực hiện một số bước sau:

• Rà soát lại toàn bộ giao dịch liên kết hiện có để xác định xem doanh nghiệp có thuộc một trong ba nhóm trường hợp bắt buộc/được áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận theo Điều 15 Nghị định 255/2026/NĐ-CP hay không.
• Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, chứng từ tài chính hợp lý, hợp lệ ngay từ đầu kỳ tính thuế 2026, đảm bảo số liệu về lợi nhuận thực tế và lợi nhuận tiềm năng có thể được xác minh, đối chiếu.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu về các yếu tố phân bổ (doanh thu, chi phí, tài sản, nhân lực) của từng bên liên kết tham gia chuỗi giao dịch, làm căn cứ cho việc phân bổ lợi nhuận phụ trội.
• Đảm bảo tính nhất quán của phương pháp kế toán trong suốt thời gian áp dụng, tránh thay đổi giữa chừng gây rủi ro về mặt tuân thủ.
• Tham vấn chuyên gia hoặc đơn vị tư vấn chuyên sâu về giao dịch liên kết để đánh giá đúng trường hợp áp dụng, xây dựng hồ sơ xác định giá phù hợp, hạn chế tối đa rủi ro bị cơ quan thuế điều chỉnh hoặc ấn định lại nghĩa vụ thuế.

Để đảm bảo toàn bộ số liệu, chứng từ về lợi nhuận thực tế và lợi nhuận tiềm năng được trình bày đúng chuẩn, hợp lý và hợp lệ theo yêu cầu của cơ quan thuế, doanh nghiệp có thể tham khảo dịch vụ lập hồ sơ giao dịch liên kết từ các đơn vị chuyên trách, kinh nghiệm như MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ xây dựng bộ hồ sơ một cách bài bản, đúng quy định.

总结

Có thể thấy, phương pháp phân bổ lợi nhuận không đơn thuần là một kỹ thuật tính toán, mà là cả một hệ thống nguyên tắc chặt chẽ được luật hóa nhằm đảm bảo lợi nhuận phát sinh từ các giao dịch liên kết đặc thù, tích hợp khép kín được ghi nhận đúng bản chất, đúng mức độ đóng góp của từng bên. Từ việc xác định đúng trường hợp áp dụng, tuân thủ nguyên tắc về số liệu và tính nhất quán kế toán, cho đến việc tính toán chính xác lợi nhuận cơ bản và lợi nhuận phụ trội, mỗi bước đều đòi hỏi doanh nghiệp phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và một nền tảng dữ liệu tài chính minh bạch, có thể kiểm chứng.

Với những doanh nghiệp có cấu trúc giao dịch liên kết phức tạp, sở hữu tài sản vô hình độc quyền hoặc hoạt động trong lĩnh vực kinh tế số, kỳ tính thuế 2026 sẽ là thời điểm bản lề để rà soát lại toàn bộ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết. Việc chủ động tìm hiểu sớm về phương pháp ngay từ bây giờ không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định tại Điều 15 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, mà còn hạn chế tối đa rủi ro bị cơ quan thuế điều chỉnh hoặc ấn định lại nghĩa vụ thuế sau này. 

Nếu doanh nghiệp của bạn đang trong quá trình rà soát giao dịch liên kết và còn băn khoăn chưa biết mình có thuộc diện phải áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận hay không, hoặc cần hỗ trợ xây dựng hồ sơ xác định giá phù hợp với quy định mới, hãy 立即联系 MAN – 会计师大师网络 để được tư vấn cụ thể theo đúng đặc thù giao dịch của doanh nghiệp. Việc chuẩn bị sớm luôn là cách tốt nhất để bước vào kỳ tính thuế 2026 một cách chủ động và an toàn. 

联系信息 MAN – 会计师大师网络

• 地址： Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
• 手机/Zalo： 0903 963 163 – 0903 428 622
• 电子邮件： man@man.net.vn
• Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network 
• LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên 

Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp về phương pháp phân bổ lợi nhuận

Phương pháp phân bổ lợi nhuận khác gì so với các phương pháp xác định giá giao dịch liên kết khác?

Khác với phương pháp so sánh giá giao dịch độc lập hay phương pháp so sánh tỷ suất lợi nhuận, vốn so sánh từng giao dịch hoặc từng bên riêng lẻ với dữ liệu độc lập trên thị trường. Phương pháp phân bổ lợi nhuận tiếp cận theo hướng tổng thể như xác định tổng lợi nhuận của toàn bộ chuỗi giao dịch liên kết, sau đó phân bổ lại cho từng bên dựa trên mức độ đóng góp thực tế. Phương pháp này thường được dùng khi giao dịch quá đặc thù, tích hợp khép kín, không có căn cứ để so sánh riêng lẻ từng bên.

Doanh nghiệp có giao dịch liên kết thông thường có bắt buộc áp dụng phương pháp phân bổ lợi nhuận không?

Không. Theo Điều 15 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, phương pháp phân bổ lợi nhuận chỉ áp dụng cho ba nhóm trường hợp cụ thể: giao dịch liên kết đặc thù/tích hợp khép kín trong tập đoàn (liên quan tài sản vô hình độc quyền, công nghệ độc quyền, giao dịch tài chính phức tạp đa thị trường…); giao dịch kinh tế số không có căn cứ xác định giá; và doanh nghiệp tự chủ toàn bộ chức năng sản xuất kinh doanh nhưng không thuộc đối tượng áp dụng khoản 1 Điều 13, khoản 1 Điều 14. Nếu không thuộc các nhóm này, doanh nghiệp vẫn áp dụng các phương pháp xác định giá phù hợp khác theo quy định hiện hành.

Lợi nhuận cơ bản và lợi nhuận phụ trội được tính như thế nào?

Lợi nhuận cơ bản được xác định theo phương pháp so sánh tỷ suất lợi nhuận quy định tại Điều 14 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, tức mức lợi nhuận tương ứng với chức năng thông thường mà doanh nghiệp thực hiện. Lợi nhuận phụ trội là phần chênh lệch còn lại sau khi trừ tổng lợi nhuận cơ bản của các bên khỏi tổng lợi nhuận toàn chuỗi, được phân bổ theo tỷ lệ dựa trên một hoặc một số yếu tố như doanh thu, chi phí, tài sản hoặc nhân lực, phù hợp nguyên tắc giao dịch độc lập.

Nếu doanh nghiệp không đủ dữ liệu để tính lợi nhuận cơ bản và lợi nhuận phụ trội thì xử lý ra sao?

Trong trường hợp thiếu thông tin, dữ liệu để phân bổ theo đúng cơ chế tổng lợi nhuận cơ bản và lợi nhuận phụ trội, Nghị định 255/2026/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp thực hiện phân bổ dựa trên một hoặc một số yếu tố như doanh thu, chi phí, tài sản hoặc nhân lực của các bên liên kết, miễn là đảm bảo phù hợp với nguyên tắc giao dịch độc lập.

Phương pháp phân bổ lợi nhuận áp dụng từ khi nào và doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước thời điểm đó?

Quy định tại Điều 15 Nghị định 255/2026/NĐ-CP có hiệu lực áp dụng từ kỳ tính thuế 2026. Doanh nghiệp thuộc diện áp dụng nên chủ động rà soát giao dịch liên kết hiện có, chuẩn bị đầy đủ chứng từ tài chính hợp lý, hợp lệ, xây dựng dữ liệu về các yếu tố phân bổ (doanh thu, chi phí, tài sản, nhân lực), đồng thời đảm bảo tính nhất quán về phương pháp kế toán trong suốt thời gian áp dụng để tránh rủi ro khi quyết toán thuế.