Các giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP đang thay đổi toàn bộ cách doanh nghiệp kê khai và xác định giá khi phát sinh quan hệ với bên liên kết, có hiệu lực từ 01/7/2026 và áp dụng ngay từ kỳ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) năm 2026. Không ít kế toán vẫn lúng túng khi phân loại một giao dịch cụ thể: đâu là giao dịch bắt buộc kê khai trên Phụ lục I, đâu là khoản thu chi hộ, và đâu là trường hợp hoàn toàn không phải kê khai, sự nhầm lẫn này chính là nguyên nhân phổ biến dẫn đến bị ấn định thuế khi thanh tra. Bài viết hệ thống hóa đầy đủ, bám sát văn bản pháp luật gốc: từ định nghĩa tại khoản 1 Điều 4, các nhóm giao dịch phải kê khai Phụ lục I, cách kê khai thu chi hộ, đến các trường hợp không phải kê khai và được miễn lập hồ sơ theo Điều 20, giúp doanh nghiệp áp dụng đúng ngay từ bây giờ.
Giao dịch liên kết là gì theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP?
Căn cứ theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định:
Giao dịch liên kết là các giao dịch mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng hàng hóa, cung cấp dịch vụ; vay, cho vay, dịch vụ tài chính, đảm bảo tài chính và các công cụ tài chính khác; mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng tài sản hữu hình, tài sản vô hình và thỏa thuận mua, bán, sử dụng chung nguồn lực như tài sản, vốn, lao động, chia sẻ chi phí giữa các bên có quan hệ liên kết, trừ các giao dịch kinh doanh đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh giá của Nhà nước thực hiện theo quy định của pháp luật về giá.
Nói cách khác, có 04 nhóm giao dịch chính cấu thành nên các giao dịch liên kết theo Nghị định 255:
- Mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng hàng hóa, cung cấp dịch vụ;
- Borrowing, lending, financial services, financial guarantees and other financial instruments;
- Mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng tài sản hữu hình, tài sản vô hình;
- Thỏa thuận mua, bán, sử dụng chung nguồn lực như tài sản, vốn, lao động, chia sẻ chi phí giữa các bên có quan hệ liên kết.
Để một giao dịch được xác định là giao dịch liên kết, doanh nghiệp phải thỏa mãn đồng thời 2 điều kiện là có affiliated relationship và có các giao dịch như đã nêu trên.
Important Note: Các giao dịch kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh giá của Nhà nước thì áp dụng theo pháp luật về giá, không thuộc phạm vi điều chỉnh giá giao dịch liên kết.
Vậy các giao dịch kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh giá của Nhà nước bao gồm những gì, hãy cùng MAN – Master Accountant tìm hiểu.
Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá
Nhà nước thực hiện định giá đối với các hàng hóa, dịch vụ độc quyền, thiết yếu hoặc ảnh hưởng lớn đến kinh tế – xã hội dưới 4 hình thức chính:
- Giá cụ thể: Điện năng, dịch vụ bưu chính công ích, dịch vụ bay, vé máy bay nội địa (hạng phổ thông).
- Khung giá: Đất đai, dịch vụ khám chữa bệnh, dịch vụ giáo dục (học phí).
- Giá tối đa: Xăng dầu, sữa cho trẻ em dưới 06 tuổi, gạo dự trữ quốc gia.
- Giá tối thiểu: Thuốc lá điếu sản xuất trong nước, một số nông sản thiết yếu khi cần bình ổn thị trường.
Các giao dịch phải kê khai Phụ lục I theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP
Căn cứ Điều 18 Nghị định 255/2026/NĐ-CP, người nộp thuế có phát sinh giao dịch liên kết có trách nhiệm kê khai thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết theo các Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định, nộp cùng với Tờ khai quyết toán thuế TNDN hàng năm.
Trên thực tế áp dụng, các giao dịch phải kê khai chi tiết trên Phụ lục I thường được phân theo sáu nhóm sau:
- Mua hoặc bán hàng hóa hình thành tài sản cố định: Kê khai giá trị mua vào hoặc bán ra trong kỳ.
- Mua hoặc bán hàng hóa không hình thành tài sản cố định: Kê khai giá trị mua vào hoặc bán ra trong kỳ.
- Sử dụng hoặc cung cấp dịch vụ, bao gồm: Dịch vụ nghiên cứu phát triển, dịch vụ quảng cáo, tiếp thị; dịch vụ quản lý kinh doanh, tư vấn và đào tạo.
- Tiền bản quyền và các khoản tương tự.
- Lãi vay.
- Cung cấp và sử dụng dịch vụ khác: Nhóm các giao dịch không thuộc các loại trên, ví dụ: thu nhập khác phát sinh từ xóa nợ, hoặc điều chỉnh giảm công nợ giữa các bên liên kết.
Note: Nghĩa vụ kê khai Phụ lục I là bước bắt buộc, hoàn toàn khác với nghĩa vụ lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết. Một doanh nghiệp có thể vẫn phải kê khai Phụ lục I nhưng được miễn lập bộ hồ sơ xác định giá.
Điểm mới của Nghị định: Kê khai thu chi hộ trong các giao dịch liên kết theo Nghị định 255
Đây là một trong những nội dung dễ gây nhầm lẫn nhất khi thực hiện các giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, bởi bản chất thu chi hộ khác hoàn toàn với doanh thu, chi phí thông thường.
Thu hộ, chi hộ là gì?
Thu hộ, chi hộ là các khoản tiền doanh nghiệp nhận hoặc chi thay cho bên liên kết, không cấu thành doanh thu hay chi phí thực tế của chính doanh nghiệp thực hiện việc thu, chi. Đây là dòng tiền mang tính trung gian, thường phát sinh trong các giao dịch nội bộ tập đoàn, giữa công ty mẹ – công ty con hoặc giữa trụ sở chính và cơ sở thường trú.
Phân loại chi tiết nhóm giao dịch thu hộ, chi hộ
Nhóm giao dịch thu hộ, gồm:
- Giao dịch thu hộ, hoàn trả khoản thu hộ, hoặc nhận lại khoản thu hộ từ bên liên kết.
- Giao dịch có bản chất là thu tiền giùm từ bên thứ ba và hoàn trả lại.
Nhóm giao dịch chi hộ, gồm:
- Giao dịch chi hộ, hoàn trả khoản chi hộ, hoặc nhận lại khoản đã chi hộ cho bên liên kết.
- Giao dịch có bản chất là chi tiền giùm từ bên thứ ba và thu lại, ví dụ điển hình là khoản chi hộ tiền vé máy bay, hoặc các khoản trợ cấp chi giùm cho người lao động, chuyên gia của tập đoàn, ví dụ điển hình là khoản chi hộ tiền vé máy bay, hoặc các khoản trợ cấp chi giùm cho người lao động, chuyên gia của tập đoàn.
Note: Các chi phí hoàn trả cho tập đoàn mà không cộng thêm lợi nhuận (tức doanh nghiệp chỉ hoàn trả đúng số tiền đã được tập đoàn chi hộ, không có phần chênh lệch lợi nhuận) cũng được xử lý và kê khai theo nhóm thu chi hộ, thay vì ghi nhận như một khoản doanh thu/chi phí dịch vụ thông thường.
Các giao dịch không phải kê khai khi thực hiện các giao dịch liên kết theo Nghị định 255
Bên cạnh hai nhóm trên, có một số loại giao dịch cụ thể được xác định là không phải kê khai trên Phụ lục I, cho dù phát sinh giữa các bên có quan hệ liên kết.
Cần lưu ý, đây là nhóm phân loại theo bản chất từng loại giao dịch, khác với nhóm doanh nghiệp được miễn lập hồ sơ xác định giá theo Điều 20 sẽ trình bày ở phần tiếp theo, hai khái niệm này không nên bị đánh đồng.
Các giao dịch không phải kê khai bao gồm:
- Giao dịch góp vốn, chuyển nhượng vốn.
- Thanh toán cổ tức.
- Hoàn trả tiền cho vay hoặc thu lại tiền cho vay, chỉ áp dụng đối với phần khoản tiền gốc.
- Chi trả lương cho ban giám đốc.
- Cho mượn tiền hoặc cho vay không lãi suất.
- Giao dịch với cá nhân không thỏa mãn điều kiện quan hệ liên kết theo quy định tại Điều 5.
Các trường hợp được miễn trừ lập hồ sơ xác định giá theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP
Điều 20 Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định về miễn trừ áp dụng cho cả doanh nghiệp, khi đáp ứng các điều kiện nhất định.
Nhóm 1: Được miễn kê khai và miễn lập hồ sơ xác định giá
Doanh nghiệp thuộc trường hợp này, không phải kê khai Mục III, Mục IV. Điều kiện áp dụng cơ bản kế thừa tinh thần của Điều 19 Nghị định 132/2020/NĐ-CP trước đây:
- Giao dịch liên kết phát sinh giữa các bên đều là đối tượng nộp thuế TNDN tại Việt Nam, cùng áp dụng một mức thuế suất thuế TNDN và không bên nào được hưởng ưu đãi thuế TNDN trong kỳ tính thuế.
Bởi trong trường hợp này, giao dịch giữa các bên không làm phát sinh rủi ro chuyển lợi nhuận, chuyển giá để giảm nghĩa vụ thuế.
Nhóm 2: Phải kê khai nhưng được miễn trừ lập hồ sơ xác định giá
Nhóm này vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai theo Phụ lục I nhưng được miễn lập bộ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết. Các trường hợp cụ thể bao gồm:
- Enterprises have signed an Advance Pricing Agreement (APA) và thực hiện nộp báo cáo thường niên theo quy định. Tuy nhiên, doanh nghiệp không được miễn hoàn toàn, chỉ được miễn lập hồ sơ đối với phần giao dịch nằm trong phạm vi APA đã ký kết; các giao dịch liên kết khác ngoài phạm vi APA vẫn phải tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ lập hồ sơ nếu không thuộc trường hợp miễn khác.
- Tổng giá trị giao dịch liên kết phát sinh trong kỳ dưới ngưỡng quy định theo hướng dẫn tại Nghị định.
Điểm mới Nghị định 255/2026/NĐ-CP: Doanh thu dưới ngưỡng quy định theo điểm c khoản 2 Điều 20, doanh nghiệp phát sinh doanh thu dưới 500 tỷ đồng trong kỳ tính thuế và đạt tỷ suất lợi nhuận thuần (chưa trừ chi phí lãi vay và thuế TNDN) tối thiểu theo từng lĩnh vực quy định, đồng thời không phát sinh doanh thu, chi phí từ hoạt động khai thác, sử dụng tài sản vô hình, thì được miễn lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết. Đây là điểm mới quan trọng: ngưỡng doanh thu đã được nâng từ mức 200 tỷ đồng (theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP) lên 500 tỷ đồng, đồng thời bỏ hẳn tiêu chí “kinh doanh với chức năng đơn giản”.
Vì sao doanh nghiệp cần nắm rõ các giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP ngay từ bây giờ?
Kỳ quyết toán thuế TNDN năm 2026 là kỳ đầu tiên áp dụng toàn bộ khung quy định mới. Nếu doanh nghiệp tiếp tục phân loại giao dịch theo thói quen cũ, hoặc nhầm lẫn giữa ba nhóm kê khai Phụ lục I, thu chi hộ và không kê khai như đã trình bày, rủi ro bị cơ quan thuế ấn định thu nhập chịu thuế, truy thu và xử phạt vi phạm hành chính khi thanh tra, kiểm tra là hoàn toàn hiện hữu.
Lời khuyên từ MAN – Master Accountant Network: Doanh nghiệp nên rà soát lại toàn bộ danh sách bên liên kết, đối chiếu từng loại giao dịch phát sinh trong năm 2026, đồng thời xác định mình có thuộc diện được miễn trừ lập hồ sơ xác định giá hay không, trước khi lập Tờ khai quyết toán thuế TNDN.
Conclude
Nắm rõ các giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, từ định nghĩa, cách phân loại giao dịch kê khai Phụ lục I, thu chi hộ, đến các trường hợp không phải kê khai hay được miễn theo Điều 20, giúp doanh nghiệp tránh rủi ro bị ấn định thuế, đồng thời tận dụng đúng các ngưỡng miễn mới ngay từ kỳ quyết toán TNDN 2026.
Nếu doanh nghiệp của bạn còn băn khoăn về việc phân loại một giao dịch cụ thể theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, đừng ngần ngại liên hệ MAN – Master Accountant Network để được đội ngũ chuyên gia về giao dịch liên kết hỗ trợ tư vấn.
Contact information MAN – Master Accountant Network
- Address: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- E-mail: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp về các giao dịch liên kết theo Nghị định 255
Các giao dịch liên kết theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP gồm những loại nào?
Gồm bốn nhóm chính: giao dịch mua bán, trao đổi, cho thuê, chuyển nhượng hàng hóa – dịch vụ; giao dịch vay, cho vay và các công cụ tài chính; giao dịch tài sản hữu hình, vô hình; và thỏa thuận chia sẻ nguồn lực, chi phí giữa các bên có quan hệ liên kết, theo định nghĩa tại khoản 1 Điều 4 của Nghị định.
Những giao dịch nào bắt buộc kê khai trên Phụ lục I?
Bao gồm: mua/bán hàng hóa hình thành và không hình thành tài sản cố định; dịch vụ nghiên cứu phát triển, quảng cáo tiếp thị, quản lý kinh doanh – tư vấn – đào tạo; tiền bản quyền; lãi vay; và các dịch vụ khác.
Giao dịch thu hộ, chi hộ có phải kê khai không và kê khai ở đâu?
Có. Các giao dịch thu hộ (kể cả thu giùm từ bên thứ ba) và chi hộ (kể cả chi giùm từ bên thứ ba) được kê khai riêng tại Cột (12) của Phụ lục I, tách biệt với các cột kê khai doanh thu, chi phí, lợi nhuận điều chỉnh.
Những giao dịch nào không phải kê khai giao dịch liên kết?
Gồm: giao dịch góp vốn, chuyển nhượng vốn; thanh toán cổ tức; hoàn trả/thu lại khoản tiền gốc cho vay; chi trả lương cho ban giám đốc; cho mượn/cho vay không lãi suất; và giao dịch với cá nhân không thỏa điều kiện quan hệ liên kết.
Miễn kê khai và miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết khác nhau thế nào?
Miễn kê khai (khoản 1 Điều 20) giúp doanh nghiệp không phải kê khai Mục III, IV của Phụ lục I. Miễn lập hồ sơ (khoản 2 Điều 20) vẫn yêu cầu kê khai đầy đủ Phụ lục I, chỉ miễn việc chuẩn bị bộ Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết.