Công ty mua nguyên liệu của công ty mẹ, vay tiền giám đốc để trả lương hay hai công ty do hai anh em ruột điều hành mua bán hàng hóa với nhau.
Vậy đâu là giao dịch liên kết? Rất nhiều kế toán chỉ nhận ra doanh nghiệp mình có quan hệ liên kết khi cơ quan thuế đặt câu hỏi trong quá trình kiểm tra. Bài viết này tổng hợp ví dụ về giao dịch liên kết cho từng hình thức quan hệ liên kết tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, áp dụng từ kỳ tính thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2026, thay thế Nghị định 132/2020/NĐ-CP và Nghị định 20/2025/NĐ-CP. Mỗi ví dụ đi kèm với điều khoản để doanh nghiệp dễ dàng tự đối chiếu.
Vì sao doanh nghiệp cần nắm ví dụ về giao dịch liên kết trước kỳ quyết toán 2026?

Kỳ quyết toán thuế TNDN năm 2026 là kỳ đầu tiên áp dụng Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Nghị định mới cơ bản kế thừa các tiêu chí cũ, nhưng bổ sung quan hệ liên kết qua giao dịch mượn, cho mượn với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp, đồng thời bổ sung một trường hợp loại trừ đối với tổ chức mua bán, xử lý nợ do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ.
Xác định sai hoặc bỏ sót bên liên kết dẫn đến ba hệ quả trực tiếp:
- Kê khai thiếu Phụ lục I nộp cùng tờ khai quyết toán thuế TNDN;
- Không lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết dù không thuộc diện miễn;
- Không áp dụng quy định khống chế chi phí lãi vay được trừ, dẫn đến rủi ro bị loại chi phí và truy thu thuế.
Vì vậy, thay vì học thuộc điều luật, cách nhanh nhất để nhận diện rủi ro là đặt doanh nghiệp mình vào từng ví dụ về giao dịch liên kết cụ thể dưới đây.
Giao dịch liên kết là gì? Căn cứ pháp lý hiện hành
Một giao dịch được xem là giao dịch liên kết khi thỏa mãn đồng thời hai điều kiện:
- Các bên có quan hệ liên kết;
- Và giữa các bên phát sinh giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh.
Về quan hệ liên kết: Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định các bên có quan hệ liên kết (bên liên kết) thực hiện theo khoản 17 Điều 4 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. Các trường hợp cụ thể được liệt kê tại khoản 2 Điều 5, từ điểm a đến điểm m.
Về giao dịch theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, giao dịch liên kết là:
Các giao dịch mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng hàng hóa, cung cấp dịch vụ; vay, cho vay, dịch vụ tài chính, đảm bảo tài chính và các công cụ tài chính khác; mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng tài sản hữu hình, tài sản vô hình và thỏa thuận mua, bán, sử dụng chung nguồn lực như tài sản, vốn, lao động, chia sẻ chi phí giữa các bên có quan hệ liên kết, trừ các giao dịch kinh doanh đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh giá của Nhà nước thực hiện theo quy định của pháp luật về giá.
Nói cách khác, có quan hệ liên kết nhưng không phát sinh giao dịch trong kỳ thì chưa có giao dịch liên kết để kê khai; ngược lại, cùng một giao dịch mua bán hàng hóa sẽ trở thành giao dịch liên kết nếu hai bên thuộc một trong các trường hợp dưới đây.
Ví dụ về giao dịch liên kết theo từng hình thức quan hệ liên kết

Các tên công ty, cá nhân và số liệu trong từng ví dụ về giao dịch liên kết dưới đây là giả định, dùng để minh họa cách áp dụng điều khoản.
Nhóm 1: Ví dụ về giao dịch liên kết qua sở hữu vốn
Sở hữu trực tiếp, gián tiếp từ 25% vốn góp: Một doanh nghiệp nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp kia.
Ví dụ về giao dịch liên kết: Công ty TNHH An Phát góp 30% vốn điều lệ vào Công ty TNHH Bình Minh. Trong năm 2026, Bình Minh mua bao bì của An Phát với giá trị 4 tỷ đồng. An Phát và Bình Minh là bên liên kết theo quan hệ sở hữu; giao dịch mua bao bì là giao dịch liên kết. Nếu An Phát chỉ góp 20% thì không thuộc diện bên liên kết nhưng doanh nghiệp vẫn phải tiếp tục rà soát các điểm khác tại Nghị định.
Cùng có bên thứ ba nắm giữ từ 25% vốn góp: Cả hai doanh nghiệp đều có ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu do một bên thứ ba nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp.
Ví dụ về giao dịch liên kết cho trường hợp này: Tập đoàn Hưng Thịnh nắm 60% vốn của Công ty Cơ khí Hưng Thịnh và 35% vốn của Công ty Thương mại Đông Á. Hai công ty con này không sở hữu vốn của nhau nhưng khi Đông Á bán thép cho Cơ khí Hưng Thịnh thì đây vẫn là một ví dụ về giao dịch liên kết điển hình giữa các “công ty chị em”.
Cổ đông lớn nhất và nắm từ 10% tổng số cổ phần: Một doanh nghiệp là cổ đông lớn nhất về vốn góp của chủ sở hữu và nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 10% tổng số cổ phần của doanh nghiệp kia.
Ví dụ về giao dịch liên kết: Công ty Cổ phần Sao Việt có cơ cấu cổ đông phân tán. Công ty Đầu tư Kim Long nắm 15% cổ phần và là cổ đông lớn nhất. Dù tỷ lệ dưới 25%, Kim Long và Sao Việt vẫn là bên liên kết theo diện cổ động. Phí tư vấn quản lý Sao Việt trả cho Kim Long là giao dịch liên kết.
Nhóm 2: Ví dụ về giao dịch liên kết qua vay vốn, bảo lãnh (điểm d)
Cụ thể:
Một doanh nghiệp bảo lãnh hoặc cho một doanh nghiệp khác vay vốn dưới bất kỳ hình thức nào (bao gồm cả các khoản vay từ bên thứ ba được đảm bảo từ nguồn tài chính của bên liên kết và các giao dịch tài chính có bản chất tương tự) với điều kiện tổng dư nợ các khoản vốn vay của doanh nghiệp đi vay với doanh nghiệp cho vay hoặc bảo lãnh ít nhất bằng 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp đi vay và chiếm trên 50% tổng dư nợ tất cả các khoản nợ trung và dài hạn của doanh nghiệp đi vay.
Vay vốn, bảo lãnh chỉ phát sinh quan hệ liên kết khi đồng thời thỏa mãn hai ngưỡng.
Ví dụ về giao dịch liên kết: Công ty Thành Công có vốn góp của chủ sở hữu 20 tỷ đồng, vay trung hạn của Công ty Đại Dương 8 tỷ đồng; tổng dư nợ trung và dài hạn của Thành Công là 12 tỷ đồng.
- Ngưỡng 1: 8 / 20 = 40% (≥ 25%);
- Ngưỡng 2: 8 / 12 ≈ 66,7% (> 50%).
Thành Công và Đại Dương là bên liên kết; khoản vay và chi phí lãi vay là giao dịch liên kết.
Ví dụ 2 – Không có quan hệ liên kết: Cùng số liệu trên nhưng Thành Công vay thêm ngân hàng 10 tỷ đồng trung hạn, nâng tổng dư nợ trung và dài hạn lên 18 tỷ đồng. Ngưỡng 2: 8 / 18 ≈ 44,4% (không vượt 50%) thì không phát sinh quan hệ liên kết theo quan hệ vốn vay, bảo lãnh.
Các trường hợp loại trừ:
- (d.1): Bên bảo lãnh hoặc cho vay là các tổ chức kinh tế hoạt động theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 (được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 96/2025/QH15) không tham gia trực tiếp, gián tiếp điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư vào doanh nghiệp đi vay hoặc doanh nghiệp được bảo lãnh theo quy định tại các điểm a, c, đ, e, g, h, k, l và điểm m khoản này.
- (d.2): Bên bảo lãnh hoặc cho vay là các tổ chức kinh tế hoạt động theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 (được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 96/2025/QH15) và doanh nghiệp đi vay hoặc được bảo lãnh không trực tiếp, gián tiếp cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư của một bên khác theo quy định tại các điểm b, e và điểm i khoản này.
- (d.3): Chủ nợ, bên bảo lãnh là tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ có chức năng mua, bán, xử lý nợ không tham gia trực tiếp, gián tiếp điều hành, kiểm soát góp vốn, đầu tư vào doanh nghiệp bên nợ hoặc doanh nghiệp được bảo lãnh theo quy định tại điểm a và điểm c khoản này.
Ví dụ: Công ty Minh Tâm vay Ngân hàng X 30 tỷ đồng, vượt cả hai ngưỡng tại điểm d. Ngân hàng X không góp vốn, không tham gia điều hành, kiểm soát Minh Tâm. Theo d.1, khoản vay này không làm phát sinh quan hệ liên kết. Doanh nghiệp đang băn khoăn tình huống tương tự có thể đọc thêm phân tích chi tiết: vay ngân hàng có phải giao dịch liên kết không.
Nhóm 3: Ví dụ về giao dịch liên kết qua điều hành, kiểm soát (điểm đ, e, i, k)
Điểm đ – Chỉ định ban lãnh đạo: Một doanh nghiệp chỉ định thành viên ban lãnh đạo điều hành hoặc nắm quyền kiểm soát của một doanh nghiệp khác với điều kiện số lượng các thành viên được doanh nghiệp thứ nhất chỉ định chiếm trên 50% tổng số thành viên ban lãnh đạo điều hành hoặc nắm quyền kiểm soát của doanh nghiệp thứ hai; hoặc một thành viên được doanh nghiệp thứ nhất chỉ định có quyền quyết định các chính sách tài chính hoặc hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thứ hai.
Ví dụ về giao dịch liên kết theo điểm đ: Hội đồng quản trị Công ty Phương Nam có 5 thành viên, trong đó 3 người do Công ty Tân Tiến chỉ định (60%). Dù Tân Tiến chỉ nắm 8% cổ phần, hai công ty vẫn có quan hệ liên kết. Hợp đồng gia công Phương Nam ký với Tân Tiến là giao dịch liên kết.
Điểm e – Cùng có ban lãnh đạo do bên thứ ba chỉ định: Hai doanh nghiệp cùng có trên 50% thành viên ban lãnh đạo hoặc cùng có một thành viên ban lãnh đạo có quyền quyết định các chính sách tài chính hoặc hoạt động kinh doanh được chỉ định bởi một bên thứ ba.
Ví dụ về giao dịch liên kết theo điểm e: Quỹ đầu tư Y chỉ định cùng một người giữ chức Tổng giám đốc, có quyền quyết định chính sách tài chính, tại cả Công ty Hòa Bình và Công ty Lạc Hồng. Khi Hòa Bình cho Lạc Hồng thuê kho bãi, đây là giao dịch liên kết theo điểm e.
Điểm i – Cùng chịu sự kiểm soát của một cá nhân: Các doanh nghiệp chịu sự kiểm soát của một cá nhân thông qua vốn góp của cá nhân này vào doanh nghiệp đó hoặc trực tiếp tham gia điều hành doanh nghiệp;”
Ví dụ về giao dịch liên kết theo điểm i: Ông Trần Văn H là chủ sở hữu Công ty TNHH MTV Xây dựng H và đồng thời là giám đốc điều hành Công ty TNHH Vật liệu H. Công ty Xây dựng H mua xi măng của Công ty Vật liệu H. Đây là ví dụ về giao dịch liên kết rất phổ biến ở doanh nghiệp nhỏ và vừa do cùng một chủ đầu tư thành lập nhiều công ty.
Điểm k – Kiểm soát trên thực tế: Các trường hợp khác trong đó doanh nghiệp (bao gồm cả chi nhánh hạch toán độc lập thực hiện kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp) chịu sự điều hành, kiểm soát, quyết định trên thực tế đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp kia.
Ví dụ về giao dịch liên kết theo điểm k: Công ty Thủy sản Nam Hải không có quan hệ vốn với Công ty Chế biến Biển Xanh, nhưng Nam Hải quyết định giá mua nguyên liệu, kế hoạch sản xuất và toàn bộ đầu ra của Biển Xanh theo thỏa thuận độc quyền. Cơ quan thuế có thể xác định hai bên có quan hệ liên kết theo điểm k dựa trên bản chất kiểm soát thực tế.
Nhóm 4: Ví dụ về giao dịch liên kết qua quan hệ gia đình và cá nhân (điểm g, l)
Điểm g – Quan hệ gia đình: Hai doanh nghiệp được điều hành hoặc chịu sự kiểm soát về nhân sự, tài chính và hoạt động kinh doanh bởi các cá nhân thuộc một trong các mối quan hệ vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể; anh, chị, em cùng cha mẹ, anh, chị em cùng cha khác mẹ, anh, chị, em cùng mẹ khác cha, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha; ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội, cháu ngoại; cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột.
Ví dụ về giao dịch liên kết theo điểm g: Bà Nguyễn Thị M điều hành Công ty May Mỹ Linh; em rể của bà là giám đốc, kiểm soát toàn bộ hoạt động của Công ty Vải sợi Hưng Long. Mỹ Linh mua vải của Hưng Long 12 tỷ đồng/năm. Hai công ty là bên liên kết theo điểm g, dù không có bất kỳ quan hệ vốn nào.
Điểm l – Chuyển nhượng vốn; vay, cho vay, mượn, cho mượn với cá nhân: Doanh nghiệp có phát sinh các giao dịch nhượng, nhận chuyển nhượng vốn góp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế; vay, cho vay, mượn, cho mượn ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch trong kỳ tính thuế với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp hoặc với cá nhân thuộc một trong các mối quan hệ theo quy định tại điểm g khoản này.
Ví dụ về giao dịch liên kết theo điểm l: Công ty TNHH Gia Phúc có vốn góp của chủ sở hữu 5 tỷ đồng tại thời điểm phát sinh giao dịch. Tháng 8/2026, công ty vay giám đốc 600 triệu đồng (12% vốn góp, đạt ngưỡng 10%) → Gia Phúc và giám đốc có quan hệ liên kết theo điểm l. Nếu khoản vay chỉ 400 triệu đồng (8%) thì chưa đạt ngưỡng của điểm l.
Ví dụ 2 – điểm mới của Nghị định 255: Cũng Công ty Gia Phúc, giám đốc cho công ty mượn 700 triệu đồng không tính lãi. Theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, giao dịch mượn, cho mượn cũng được tính như vay, cho vay khi xét ngưỡng 10%.
Đây là nhóm tình huống doanh nghiệp nhỏ hay bỏ sót nhất. Xem phân tích sâu hơn tại bài quan hệ liên kết khi vay tiền giám đốc.
Nhóm 5: Ví dụ về giao dịch liên kết với tổ chức nước ngoài và tổ chức tín dụng (điểm h, m)
Điểm h – Trụ sở chính và cơ sở thường trú: Hai cơ sở kinh doanh có mối quan hệ trụ sở chính và cơ sở thường trú hoặc cùng là cơ sở thường trú của tổ chức, cá nhân nước ngoài.
Ví dụ về giao dịch liên kết theo điểm h: Tập đoàn kỹ thuật Z (Hàn Quốc) có cơ sở thường trú tại Việt Nam thực hiện dự án lắp đặt thiết bị. Trụ sở chính tại Hàn Quốc phân bổ chi phí quản lý cho cơ sở thường trú tại Việt Nam. Khoản phân bổ chi phí này là một ví dụ về giao dịch liên kết xuyên biên giới cần được xác định giá theo nguyên tắc giao dịch độc lập.
Điểm m – Tổ chức tín dụng và công ty con, công ty kiểm soát, công ty liên kết: Tổ chức tín dụng với Công ty con hoặc với Công ty kiểm soát hoặc với Công ty liên kết của tổ chức tín dụng theo quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 (được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 96/2025/QH15).
Ví dụ về giao dịch liên kết theo điểm m: Ngân hàng TMCP Q thuê Công ty Quản lý nợ và Khai thác tài sản là công ty con của chính ngân hàng để xử lý tài sản bảo đảm. Phí dịch vụ ngân hàng trả cho công ty con là giao dịch liên kết theo điểm m.
Phát sinh giao dịch liên kết, doanh nghiệp phải làm gì?
Sau khi đối chiếu các ví dụ về giao dịch liên kết ở trên và xác định doanh nghiệp có bên liên kết, nghĩa vụ đầu tiên là kê khai. Điểm c khoản 2 Điều 18 Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định người nộp thuế có nghĩa vụ:
Kê khai thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết theo Phụ lục I, Phụ lục II, Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định này và nộp cùng Tờ khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.
Về thời điểm lập hồ sơ, khoản 3 Điều 18 quy định:
Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết được lập trước thời điểm kê khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp hằng năm và phải lưu giữ, xuất trình theo yêu cầu cung cấp thông tin của cơ quan thuế.
Ba việc doanh nghiệp cần làm ngay:
- Lập danh sách bên liên kết theo từng điểm, đặc biệt rà soát khoản vay, mượn với giám đốc, thành viên quản lý và người thân của họ.
- Xác định diện miễn trừ theo Điều 20 Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Lưu ý ngưỡng doanh thu được miễn lập Hồ sơ đã nâng lên dưới 500 tỷ đồng và bỏ tiêu chí “chức năng đơn giản” nhưng miễn lập Hồ sơ không đồng nghĩa với miễn kê khai Phụ lục I.
- Kiểm tra chi phí lãi vay theo khoản 3 Điều 16: doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải áp dụng mức khống chế chi phí lãi vay được trừ (30% EBITDA), kể cả khi được miễn lập Hồ sơ xác định giá.
Kết luận
Mỗi ví dụ về giao dịch liên kết trong bài chỉ là một tình huống chuẩn. Trên thực tế, cơ cấu sở hữu đan xen, khoản vay luân chuyển giữa nhiều công ty và quan hệ gia đình phức tạp khiến việc xác định bên liên kết dễ sai sót. Một sai sót nhỏ ở Phụ lục I có thể kéo theo truy thu thuế và tiền chậm nộp.
Nếu doanh nghiệp cần rà soát quan hệ liên kết, đánh giá diện miễn trừ và tính toán khống chế lãi vay cho kỳ quyết toán 2026, đội ngũ chuyên gia của MAN cung cấp dịch vụ tư vấn giao dịch liên kết theo đúng Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Với doanh nghiệp không thuộc diện miễn, MAN hỗ trợ trọn gói dịch vụ lập hồ sơ giao dịch liên kết, từ kê khai Phụ lục I đến Hồ sơ quốc gia, bảo đảm hồ sơ được lập trước thời điểm kê khai quyết toán theo quy định.
Liên hệ ngay với MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ và tư vấn miễn phí.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Công ty mẹ – công ty con mua bán với nhau có phải là ví dụ về giao dịch liên kết không?
Có, nếu công ty mẹ nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu công ty con (điểm a khoản 2 Điều 5 Nghị định 255/2026/NĐ-CP) hoặc thuộc trường hợp khác tại khoản này.
Vay ngân hàng số tiền lớn có làm phát sinh quan hệ liên kết không?
Khoản vay từ tổ chức tín dụng không làm phát sinh quan hệ liên kết theo điểm d nếu thuộc trường hợp loại trừ tại d.1 hoặc d.2 khoản 2 Điều 5 Nghị định 255/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp vẫn cần rà soát các điểm khác như a, c, đ, e nếu ngân hàng có góp vốn hoặc tham gia điều hành.
Giám đốc cho công ty mượn tiền không lấy lãi có phải kê khai không?
Nếu số tiền mượn đạt ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch thì phát sinh quan hệ liên kết theo điểm l, doanh nghiệp phải kê khai theo quy định.
Được miễn lập Hồ sơ xác định giá thì có phải kê khai Phụ lục I không?
Có. Doanh nghiệp vẫn kê khai Phụ lục I, đánh dấu căn cứ miễn trừ tại Mục II; phạm vi các mục còn lại phải kê khai tùy từng trường hợp miễn theo Điều 20.



