So sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 là việc làm cấp thiết mà mọi doanh nghiệp, kế toán và tư vấn thuế cần thực hiện ngay khi văn bản mới chính thức thay thế quy định cũ về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết. Từ phạm vi điều chỉnh, khái niệm các bên có quan hệ liên kết, đến nghĩa vụ lập Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia, hàng loạt nội dung đã được điều chỉnh, dẫn chiếu thống nhất với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. Bài viết dưới đây tổng hợp đầy đủ, chính xác từng điểm thay đổi qua bảng đối chiếu trực quan, giúp doanh nghiệp nắm bắt kịp thời và áp dụng đúng ngay từ đầu, tránh rủi ro truy thu, xử phạt không đáng có.
Vì sao cần so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 ngay lúc này?
Quản lý thuế đối với giao dịch liên kết là lĩnh vực có tính kỹ thuật cao, liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ kê khai, xác định chi phí được trừ và rủi ro bị truy thu, xử phạt nếu doanh nghiệp áp dụng sai quy định. Khi Nghị định 255/2026/NĐ-CP chính thức thay thế Nghị định 132/2020/NĐ-CP, hàng loạt khái niệm, tiêu chí và nguyên tắc quản lý đã được điều chỉnh để đồng bộ với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các văn bản pháp luật thuế mới ban hành gần đây.
Việc so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 vì vậy trở thành bước bắt buộc đối với:
- Doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các tập đoàn đa quốc gia hoạt động tại Việt Nam.
- Bộ phận kế toán, thuế và pháp chế doanh nghiệp cần cập nhật quy trình nội bộ.
- Tổ chức tư vấn thuế, kiểm toán viên, luật sư thường xuyên tư vấn cho khách hàng về giá giao dịch liên kết.
- Cơ quan quản lý thuế và những người nghiên cứu, cập nhật chính sách pháp luật về thuế.
Phần tiếp theo của bài viết sẽ đi sâu vào từng nội dung cụ thể, giúp doanh nghiệp nắm được bức tranh toàn diện khi so sánh hai văn bản này.
Tổng quan hai văn bản trước khi so sánh chi tiết
Trước khi đi vào bảng đối chiếu chi tiết, hãy cùng điểm qua bối cảnh và định hướng xây dựng của từng văn bản, đây là nền tảng giúp bạn hiểu rõ vì sao có những thay đổi được trình bày ở phần sau:
Nghị định 132/2020/NĐ-CP: Nền tảng quản lý thuế giao dịch liên kết
Nghị định 132/2020/NĐ-CP từ trước đến nay là văn bản quy định nguyên tắc, phương pháp, trình tự xác định yếu tố hình thành giá giao dịch liên kết, cũng như quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế trong việc xác định giá và kê khai. Văn bản này liệt kê cụ thể các cấp cơ quan thuế có thẩm quyền quản lý, gồm Tổng cục Thuế, Cục Thuế và Chi cục Thuế, đồng thời tự quy định chi tiết nhiều khái niệm nền tảng như giao dịch liên kết, Hiệp định thuế, công ty mẹ tối cao và các bên có quan hệ liên kết.
Nghị định 255/2026/NĐ-CP: Khung pháp lý mới, cập nhật theo Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15
Trong khi đó, Nghị định 255/2026/NĐ-CP quy định cụ thể và có hệ thống hơn về nguyên tắc quản lý thuế, các bên liên kết, phân tích so sánh, phương pháp xác định giá, xác định chi phí được trừ, kê khai và lập hồ sơ giao dịch liên kết, cũng như Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia. Điểm khác biệt lớn nhất là nhiều khái niệm không còn được giải thích trực tiếp trong Nghị định mà chuyển sang hình thức dẫn chiếu tới các văn bản pháp luật khác đang có hiệu lực, nhằm bảo đảm tính thống nhất trong toàn bộ hệ thống pháp luật thuế.
Đây chính là điểm mấu chốt mà bất kỳ ai thực hiện so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 cũng cần lưu ý: cách tiếp cận của văn bản mới thiên về dẫn chiếu và hệ thống hóa, thay vì quy định độc lập như trước.
Bảng so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 theo từng nội dung
Dưới đây là bảng đối chiếu chi tiết, được xây dựng theo từng tiêu chí cụ thể, giúp doanh nghiệp dễ dàng tra cứu khi cần xác định quy định nào đang áp dụng.
| Tiêu chí | Nghị định 132/2020/NĐ-CP | Quy định mới Nghị định 255/2026/NĐ-CP | Điểm mới đáng chú ý |
| Phạm vi điều chỉnh | Quy định nguyên tắc, phương pháp, trình tự xác định yếu tố hình thành giá giao dịch liên kết; quyền, nghĩa vụ của người nộp thuế trong xác định giá và kê khai. | Quy định cụ thể hơn về nguyên tắc quản lý thuế, các bên liên kết, phân tích so sánh, phương pháp xác định giá, xác định chi phí được trừ, kê khai và lập hồ sơ giao dịch liên kết, Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia. | Làm rõ và hệ thống hóa đầy đủ các nội dung quản lý thuế đối với giao dịch liên kết; nhấn mạnh nghĩa vụ kê khai và lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết. |
| Đối tượng áp dụng | Liệt kê cơ quan thuế gồm Tổng cục Thuế, Cục Thuế và Chi cục Thuế. | Chỉ quy định chung là Cơ quan thuế. | Không còn liệt kê cụ thể các cấp cơ quan thuế, phù hợp với tổ chức bộ máy và quy định hiện hành. |
Có thể thấy, việc so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 đã cho thấy xu hướng tinh gọn và khái quát hóa quy định về đối tượng áp dụng, thay vì liệt kê chi tiết như trước.
Nguyên tắc đối với người nộp thuế và nguyên tắc quản lý, kiểm tra của cơ quan thuế
Sau khi đã nắm được phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, bước tiếp theo khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 là xem xét đến hai nhóm nguyên tắc cốt lõi:
- Nguyên tắc mà người nộp thuế phải tuân thủ
- Và nguyên tắc mà cơ quan thuế áp dụng khi quản lý, kiểm tra.
Đây là nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến cách doanh nghiệp xác định nghĩa vụ thuế cũng như cách cơ quan thuế thực hiện việc rà soát, đối chiếu sau này.
| Tiêu chí | Nghị định 132 | Nghị định 255 | Điểm mới chú ý |
| Nguyên tắc đối với người nộp thuế | Người nộp thuế phải loại trừ yếu tố làm giảm nghĩa vụ thuế do quan hệ liên kết chi phối. | Tiếp tục giữ nguyên nguyên tắc này. | Không thay đổi nghĩa vụ cơ bản của người nộp thuế trong xác định giá giao dịch liên kết. |
| Nguyên tắc quản lý, kiểm tra của cơ quan thuế | Quy định cụ thể cơ quan thuế quản lý, kiểm tra, thanh tra theo nguyên tắc giao dịch độc lập và bản chất giao dịch. | Dẫn chiếu thực hiện theo nguyên tắc quản lý thuế và kiểm tra thuế tại Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. | Bỏ nội dung “thanh tra” và không còn liệt kê chi tiết nguyên tắc tại Nghị định; chuyển sang dẫn chiếu Luật Quản lý thuế để bảo đảm thống nhất. |
Điều đáng lưu ý ở đây là nghĩa vụ cốt lõi của người nộp thuế không thay đổi, nhưng cơ chế quản lý và kiểm tra của cơ quan thuế đã được dẫn chiếu sang Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 thay vì quy định độc lập trong Nghị định.
Khái niệm giao dịch liên kết, Hiệp định thuế và công ty mẹ tối cao
Không dừng lại ở nguyên tắc quản lý, khi tiếp tục so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020, có thể thấy nhóm khái niệm nền tảng giao dịch liên kết, Hiệp định thuế và công ty mẹ tối cao cũng được điều chỉnh đáng kể về cách trình bày. Đây là những thuật ngữ mà bất kỳ ai làm việc trong lĩnh vực giá giao dịch liên kết cũng cần hiểu chính xác, bởi chúng là cơ sở để xác định phạm vi áp dụng của toàn bộ chế định.
| Tiêu chí | Quy định cũ | Quy định mới | Điểm mới chủ ý |
| Khái niệm giao dịch liên kết | Được quy định tại phần phạm vi điều chỉnh của Nghị định. | Đưa vào Điều 4 về giải thích từ ngữ, nội dung cơ bản không thay đổi. | Sắp xếp lại vị trí quy định, không làm thay đổi phạm vi các giao dịch liên kết. |
| Khái niệm Hiệp định thuế | Giải thích trực tiếp là hiệp định tránh đánh thuế hai lần và ngăn ngừa trốn lậu thuế ký giữa Việt Nam với các quốc gia, vùng lãnh thổ. | Dẫn chiếu khái niệm tại Nghị định 236/2025/NĐ-CP. | Chuyển từ giải thích trực tiếp sang dẫn chiếu quy định hiện hành. |
| Khái niệm công ty mẹ tối cao | Giải thích cụ thể các đặc điểm về quyền sở hữu và báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao. | Dẫn chiếu khoản 4 Điều 3 Nghị quyết 107/2023/QH15. | Thống nhất khái niệm với quy định về thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo cơ chế chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu. |
Khi thực hiện so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 ở nhóm khái niệm này, có thể nhận thấy rõ chủ trương thống nhất thuật ngữ pháp lý xuyên suốt hệ thống văn bản, đặc biệt là gắn kết với cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu (Nghị quyết 107/2023/QH15), một nội dung mà doanh nghiệp có công ty mẹ tối cao thuộc diện áp dụng cần đặc biệt lưu tâm.
Quy định về tổ chức thay mặt nộp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia
Đối với các tập đoàn đa quốc gia có nhiều thành viên hoạt động tại nhiều quốc gia, một câu hỏi quan trọng luôn được đặt ra là:
Ai sẽ là chủ thể chịu trách nhiệm lập và nộp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia và nộp tại đâu?
Khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020, có thể thấy nội dung này đã được làm rõ hơn đáng kể, giúp doanh nghiệp xác định đúng trách nhiệm ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ.
| Tiêu chí | Quy định cũ | Quy định mới | Điểm mới |
| Tổ chức thay mặt nộp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia | Là tổ chức được công ty mẹ tối cao ủy quyền nộp báo cáo cho cơ quan thuế. | Là thành viên tập đoàn đa quốc gia được công ty mẹ tối cao chỉ định lập và nộp báo cáo tại quốc gia, vùng lãnh thổ nơi thành viên đó là đối tượng cư trú thuế. | Làm rõ chủ thể được chỉ định, nội dung trách nhiệm và nơi nộp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia. |
Đây là một trong những thay đổi có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với các tập đoàn đa quốc gia có nhiều thành viên hoạt động tại nhiều quốc gia khác nhau, bởi quy định mới xác định rõ ràng hơn ai là chủ thể chịu trách nhiệm lập và nộp báo cáo, cũng như nơi nộp báo cáo tương ứng.
Xem thêm: Giới hạn sử dụng Báo cáo CbCR.
Hồ sơ quốc gia và tình trạng không trao đổi thông tin một cách hệ thống
Bên cạnh việc làm rõ trách nhiệm nộp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia, một nội dung khác cũng cần được lưu tâm khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 là phạm vi thông tin trong Hồ sơ quốc gia và một khái niệm hoàn toàn mới liên quan đến việc trao đổi thông tin giữa các quốc gia. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định nghĩa vụ của doanh nghiệp trong trường hợp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia không đến được cơ quan thuế Việt Nam.
| Tiêu chí | Quy định cũ | Quy định mới | Điểm mới |
| Hồ sơ quốc gia | Là thông tin về giao dịch liên kết, chính sách và phương pháp xác định giá của người nộp thuế. | Xác định là thông tin của người nộp thuế tại Việt Nam. | Bổ sung cụm từ “tại Việt Nam”, làm rõ phạm vi thông tin phải lập trong Hồ sơ quốc gia. |
| Tình trạng không thực hiện trao đổi thông tin một cách hệ thống | Chưa có khái niệm riêng | Bổ sung khái niệm về trường hợp quốc gia, vùng lãnh thổ tạm ngừng hoặc liên tục không trao đổi Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia, khiến cơ quan thuế Việt Nam không nhận được báo cáo. | Bổ sung thuật ngữ mới làm cơ sở xác định nghĩa vụ liên quan đến Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia. |
Việc bổ sung khái niệm “tình trạng không thực hiện trao đổi thông tin một cách hệ thống” là điểm hoàn toàn mới so với Nghị định 132/2020/NĐ-CP, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho các trường hợp cơ quan thuế Việt Nam không nhận được Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia do quốc gia đối tác không trao đổi thông tin.
Khái niệm các bên có quan hệ liên kết: Điểm thay đổi đáng chú ý nhất
Trong toàn bộ nội dung so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020, đây có thể coi là điểm thay đổi mang tính nền tảng nhất, bởi khái niệm các bên có quan hệ liên kết chính là căn cứ gốc để xác định một giao dịch có thuộc phạm vi điều chỉnh về giá giao dịch liên kết hay không. Bất kỳ sự thay đổi nào ở khái niệm này đều kéo theo ảnh hưởng dây chuyền đến toàn bộ nghĩa vụ kê khai, lập hồ sơ của doanh nghiệp.
| Tiêu chí | Quy định cũ | Quy định mới | Điểm mới |
| Khái niệm các bên có quan hệ liên kết | Nghị định trực tiếp quy định hai nhóm quan hệ: Một bên tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào bên kia hoặc các bên cùng chịu sự chi phối của một bên khác. | Dẫn chiếu khoản 17 Điều 4 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. | Không còn quy định lại khái niệm tại Nghị định, bảo đảm thống nhất với Luật Quản lý thuế. |
Bên cạnh các tiêu chí xác định quan hệ liên kết, Nghị định cũng quy định riêng một số trường hợp ngoại lệ, tức là dù có phát sinh giao dịch cho vay, bảo lãnh nhưng không bị coi là có quan hệ liên kết. Khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 ở nội dung này, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tín dụng, xử lý nợ cần đặc biệt lưu ý phạm vi loại trừ đã được mở rộng như thế nào.
Trường hợp cho vay, bảo lãnh không xác định quan hệ liên kết
Bên cạnh các tiêu chí xác định quan hệ liên kết, Nghị định cũng quy định riêng một số trường hợp ngoại lệ, tức là dù có phát sinh giao dịch cho vay, bảo lãnh nhưng không bị coi là có quan hệ liên kết. Khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 ở nội dung này, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tín dụng, xử lý nợ cần đặc biệt lưu ý phạm vi loại trừ đã được mở rộng như thế nào.
| Tiêu chí | Nghị định 132 | Nghị định 255 | Điểm mới |
| Trường hợp cho vay, bảo lãnh không xác định quan hệ liên kết | Loại trừ một số trường hợp bên cho vay, bảo lãnh là tổ chức hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng và không tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư. | Tiếp tục giữ các trường hợp loại trừ và bổ sung trường hợp chủ nợ, bên bảo lãnh là tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, có chức năng mua, bán, xử lý nợ và không tham gia điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư vào bên nợ. | Mở rộng trường hợp không áp dụng tiêu chí xác định quan hệ liên kết đối với hoạt động cho vay, bảo lãnh của tổ chức xử lý nợ do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ. |
Quan hệ liên kết thông qua giao dịch mượn, cho mượn
Bên cạnh các tiêu chí quen thuộc về vay, cho vay, một trong những nội dung được doanh nghiệp quan tâm nhiều nhất khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020 chính là việc mở rộng phạm vi xác định quan hệ liên kết sang cả giao dịch mượn, cho mượn. Đây là thay đổi có thể khiến nhiều giao dịch trước đây không thuộc diện quản lý nay phải được rà soát lại.
| Tiêu chí | Quy định cũ | Quy định mới | Điểm cập nhật |
| Quan hệ liên kết thông qua mượn, cho mượn | Chỉ quy định giao dịch vay, cho vay có giá trị ít nhất bằng 10% vốn góp của chủ sở hữu. | Bổ sung giao dịch mượn, cho mượn có giá trị ít nhất bằng 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch. | Mở rộng trường hợp xác định quan hệ liên kết, bao gồm cả giao dịch mượn và cho mượn với cá nhân có quan hệ điều hành, kiểm soát hoặc quan hệ gia đình theo quy định. |
Các tiêu chí liên kết khác
Về cơ bản vẫn tiếp tục giữ nguyên các tiêu chí:
- Về vốn góp;
- Quyền chỉ định lãnh đạo và kiểm soát;
- Quan hệ gia đình;
- Trụ sở chính và cơ sở thường trú;
- Tổ chức tín dụng với công ty con, công ty kiểm soát, công ty liên kết.
Nghị định 255/2026/NĐ-CP, nhìn chung không có thay đổi đáng kể, chủ yếu cập nhật căn cứ dẫn chiếu Luật Các tổ chức tín dụng hiện hành.
Tham khảo: Cách tính chi phí lãi vay Nghị định 255.
Tổng hợp 05 điểm mới nổi bật khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020
Tổng hợp lại toàn bộ nội dung ở trên, có thể rút ra 05 điểm mới đáng chú ý nhất khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020:
- Chuyển từ quy định độc lập sang dẫn chiếu: Nhiều khái niệm cốt lõi như các bên có quan hệ liên kết, Hiệp định thuế, công ty mẹ tối cao, nguyên tắc quản lý và kiểm tra thuế đều được dẫn chiếu tới Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các văn bản liên quan, thay vì quy định riêng lẻ như trước.
- Mở rộng trường hợp loại trừ quan hệ liên kết đối với hoạt động cho vay, bảo lãnh: Bổ sung thêm tổ chức xử lý nợ do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ vào nhóm được loại trừ.
- Bổ sung giao dịch mượn, cho mượn vào tiêu chí xác định quan hệ liên kết: Mở rộng phạm vi so với việc chỉ quy định giao dịch vay, cho vay như trước đây.
- Làm rõ trách nhiệm liên quan đến Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia: Xác định cụ thể chủ thể được chỉ định lập, nộp báo cáo và nơi nộp báo cáo, đồng thời bổ sung khái niệm về tình trạng không trao đổi thông tin một cách hệ thống.
- Thống nhất khái niệm công ty mẹ tối cao với cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu: Gắn kết trực tiếp với Nghị quyết 107/2023/QH15 về thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo cơ chế chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì sau khi so sánh Nghị định 255/2026 với Nghị định 132/2020?
Sau khi đã nắm được toàn bộ nội dung so sánh, câu hỏi tiếp theo mà doanh nghiệp cần trả lời là:
Cần làm gì để thích ứng kịp thời với quy định mới?
Để trả lời câu hỏi thắc này, doanh nghiệp nên thực hiện:
- Rà soát lại hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết hiện hành
- Kiểm tra lại các giao dịch mượn, cho mượn có phát sinh quan hệ liên kết hay không
- Cập nhật quy trình lập và nộp Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia
Việc chủ động rà soát các nội dung trên không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định mà còn giảm thiểu đáng kể rủi ro bị truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính do áp dụng nhầm quy định đã hết hiệu lực.
Nếu doanh nghiệp chưa có đủ nguồn lực nội bộ để tự rà soát toàn bộ hồ sơ và giao dịch theo quy định mới, có thể cân nhắc sử dụng dịch vụ tư vấn giao dịch liên kết từ các đơn vị có chuyên môn sâu và kinh nghiệm như MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ đối chiếu chính xác từng nội dung, từ đó xây dựng phương án tuân thủ phù hợp với thực trạng hoạt động của doanh nghiệp.
Kết luận
Khi Nghị định 255/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, doanh nghiệp không có nhiều thời gian để trì hoãn việc cập nhật. Việc chủ động rà soát, đối chiếu từng nội dung với bảng so sánh trên đây sẽ giúp doanh nghiệp, kế toán và các tổ chức tư vấn tránh được những sai sót không đáng có, đồng thời chuẩn bị tốt hơn cho các đợt kê khai, lập hồ sơ giao dịch liên kết sắp tới.
Liên hệ MAN – Master Accountant Network để được hỗ trợ và tư vấn miễn phí!
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, Đường 43, Phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
- Google Business Profile: Xem Google Business Profile của MAN – Master Accountant Network
- LinkedIn Founder: Xem hồ sơ LinkedIn của chuyên gia Lê Hoàng Tuyên
Phụ trách sản xuất và kiểm duyệt nội dung chuyên môn bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network. Ông là Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm sâu sắc trong lĩnh vực Kế toán, Kiểm toán, Thuế và Tư vấn Pháp lý doanh nghiệp.