Lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu đang trở thành trọng tâm chiến lược thuế của mọi tập đoàn đa quốc gia trong năm 2026 khi Việt Nam chính thức áp dụng cơ chế Thuế tối thiểu bổ sung nội địa (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax) và IIR theo chuẩn mực của OECD. Việc đảm bảo mức thuế suất hiệu dụng (ETR) không thấp hơn 15% không chỉ là yêu cầu tuân thủ pháp lý mà còn tác động trực tiếp đến cấu trúc ưu đãi đầu tư, chính sách giao dịch liên kết và chiến lược phân bổ lợi nhuận toàn cầu. Bài viết này phân tích chuyên sâu các điểm kỹ thuật quan trọng, rủi ro tiềm ẩn và chiến lược hành động thực tiễn, giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát nghĩa vụ thuế trong bối cảnh thực thi Nghị quyết 107/2023/QH15 và các hướng dẫn mới nhất từ cơ quan thuế Việt Nam.
Tổng quan về Pillar Two và cơ chế vận hành tại Việt Nam
Để hiểu đầy đủ các lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu, doanh nghiệp cần nắm vững nền tảng pháp lý và cơ chế vận hành của Pillar Two tại Việt Nam. Phần dưới đây sẽ lần lượt phân tích ngưỡng áp dụng theo quy tắc GloBE của OECD, ba cơ chế thực thi cốt lõi đã được nội luật hóa theo Nghị quyết 107/2023/QH15, cũng như các mốc thời gian kê khai quan trọng trong năm 2026.
Cơ chế GloBE và ngưỡng doanh thu
Trụ cột 2 (Pillar Two) hay còn gọi là quy tắc GloBE (Global Anti-Base Erosion) được thiết kế để đảm bảo các tập đoàn đa quốc gia phải nộp mức thuế tối thiểu 15% tại mỗi quốc gia nơi họ hoạt động.
- Ngưỡng áp dụng: Doanh nghiệp thuộc tập đoàn có tổng doanh thu trong báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao ít nhất 2 năm trong 4 năm liền kề trước năm tài chính đạt từ 750 triệu Euro trở lên.
- Mức thuế tối thiểu: 15%.
Ba quy tắc thực thi cốt lõi tại Việt Nam
Đến năm 2026, Việt Nam đã nội hóa hoàn toàn các quy tắc này thông qua Nghị quyết 107/2023/QH15 và các văn bản hướng dẫn bổ sung năm 2025:
- QDMTT (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax): Đây là Lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu quan trọng nhất đối với doanh nghiệp FDI. Việt Nam giành quyền ưu tiên thu thuế bổ sung đối với phần lợi nhuận của doanh nghiệp tại Việt Nam đang có thuế suất hiệu dụng dưới 15%.
- IIR (Income Inclusion Rule): Áp dụng cho các tập đoàn Việt Nam đầu tư ra nước ngoài (như Viettel, Vingroup, PVN…). Nếu công ty con ở nước ngoài nộp thuế dưới 15%, Việt Nam sẽ thu phần chênh lệch tại công ty mẹ.
- UTPR (Undertaxed Profits Rule): Quy tắc dự phòng nhằm thu thuế bổ sung đối với các quốc gia không áp dụng IIR hay cơ chế Thuế tối thiểu bổ sung nội địa để đảm bảo không có lợi nhuận nào “thoát” khỏi mức thuế 15%.
Pháp lý và mốc thời gian kê khai năm 2026
Doanh nghiệp cần đặc biệt Lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu đối với các mốc thời gian. Đối với năm tài chính 2025, thời hạn nộp Tờ khai thông tin theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu và Tờ khai thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung thường là 12 tháng sau ngày kết thúc năm tài chính (tức là cuối tháng 12/2026 đối với năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2025).
Tại sao Giao dịch liên kết là “Trọng tâm” của Pillar Two?
Để hiểu đầy đủ các lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu, doanh nghiệp cần nhìn nhận giao dịch liên kết không chỉ dưới góc độ tuân thủ nguyên tắc giá thị trường theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, mà còn dưới lăng kính tính toán thuế suất hiệu dụng (ETR) theo chuẩn mực của OECD. Chính sự giao thoa giữa chuyển giá và cơ chế GloBE khiến giao dịch liên kết trở thành “trọng tâm” của Pillar Two. Dưới đây là các khía cạnh kỹ thuật quan trọng doanh nghiệp cần phân tích kỹ lưỡng.
Nguyên tắc Arm’s Length và Thuế suất hiệu dụng (ETR)
Trong giao dịch liên kết truyền thống, mục tiêu là giá giao dịch phải theo giá thị trường. Tuy nhiên, Pillar Two quan tâm đến kết quả thuế cuối cùng.
- Lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu: Một chính sách giá chuyển giá tuân thủ Nghị định 132 (không bị xuất toán chi phí) vẫn có thể dẫn đến việc phải nộp thuế bổ sung nếu mức thuế suất hiệu dụng thực tế thấp hơn 15%.
Tuy nhiên, việc hiểu sự khác biệt giữa nguyên tắc Arm’s Length và mục tiêu kiểm soát thuế suất hiệu dụng mới chỉ là bước khởi đầu. Để đánh giá chính xác nghĩa vụ thuế bổ sung theo Pillar Two, doanh nghiệp cần đi sâu vào cơ chế tính toán ETR theo chuẩn GloBE, bởi chính công thức này sẽ quyết định có phát sinh thuế tối thiểu bổ sung hay không.
Công thức tính ETR với những điểm cần lưu ý đặc biệt
Để hiểu rõ các lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu, doanh nghiệp cần nắm vững công thức:
|
ETR = Thuế thu nhập được ghi nhận đã điều hành / Thu nhập GloBE |
Trong đó, “Thuế thu nhập được ghi nhận” bao gồm cả thuế hiện hành và thuế hoãn lại. Tuy nhiên, OECD giới hạn mức thuế hoãn lại được tính vào tử số không quá 15%. Đây là điểm gây khó cho các doanh nghiệp có chênh lệch lớn giữa kế toán và thuế.
Điều chỉnh chuyển giá (TP Adjustments)
Khi thực hiện điều chỉnh chuyển giá vào cuối năm để đảm bảo biên lợi nhuận nằm trong khoảng tứ phân vị, doanh nghiệp cần lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu: Các khoản điều chỉnh này phải được phản ánh đồng bộ trên cả tờ khai quyết toán thuế TNDN thông thường và hồ sơ Pillar Two để tránh sự mâu thuẫn dữ liệu.
06 Lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu “Sống còn” cho MNEs
Trong bối cảnh cơ chế GloBE đã được nội luật hóa theo Nghị quyết 107/2023/QH15 và hướng dẫn kỹ thuật từ OECD ngày càng chi tiết, các tập đoàn đa quốc gia (MNEs) không thể tiếp cận Pillar Two theo cách phản ứng thụ động. Việc nhận diện sớm các rủi ro và cơ hội điều chỉnh cấu trúc thuế là yếu tố quyết định để duy trì mức ETR an toàn và hạn chế phát sinh thuế bổ sung. Dưới đây là 06 lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu mang tính “sống còn” mà doanh nghiệp cần rà soát ngay trong năm tài chính 2026.
Rà soát lại chiến lược chuyển giá toàn cầu
Chiến lược chuyển lợi nhuận về các trung tâm tài chính thuế thấp hiện nay đã mất đi tác dụng. Doanh nghiệp cần chuyển dịch sang chiến lược “Tuân thủ giá trị” (Value-based compliance), tập trung lợi nhuận tại nơi thực sự tạo ra giá trị kinh tế để tối ưu hóa tổng chi phí thuế toàn cầu.
Vô hiệu hóa ưu đãi thuế truyền thống
Tại Việt Nam, các doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kỹ thuật thường hưởng thuế suất 10% hoặc miễn giảm thuế. Lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu: Phần thuế suất 10% này thấp hơn mức 15% tối thiểu, do đó doanh nghiệp sẽ phải nộp thêm 5% thuế bổ sung. Điều này làm thay đổi hoàn toàn bài toán hoàn vốn (ROI) của các dự án FDI lớn.
Rủi ro từ các khoản chi phí không được trừ
Nếu doanh nghiệp có nhiều chi phí không được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) tại Việt Nam (như chi phí lãi vay vượt trần 30% theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP), thu nhập chịu thuế sẽ tăng lên, dẫn đến thuế TNDN hiện hành tăng. Đây vô tình là một “điểm cộng” làm tăng ETR, có thể giúp doanh nghiệp vượt ngưỡng 15%. Do đó, việc quản trị chi phí liên kết cần một cái nhìn tổng thể.
Quy tắc STTR đối với các khoản thanh toán ra nước ngoài
Bắt đầu từ 2026, quy tắc Subject to Tax Rule (STTR) sẽ được áp dụng mạnh mẽ. Nếu một công ty con tại Việt Nam trả phí bản quyền cho công ty mẹ ở một quốc gia mà thuế suất đánh trên phí bản quyền đó dưới 9%, quốc gia đó có thể phải chịu thuế bổ sung ngay tại nguồn. Doanh nghiệp cần lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu trong các hợp đồng vay vốn nội bộ tập đoàn.
Quản trị dữ liệu tài chính đa quốc gia
Dữ liệu tính Pillar Two khác biệt hoàn toàn với dữ liệu quyết toán thuế TNDN. Doanh nghiệp cần chuẩn bị hệ thống báo cáo có khả năng tách biệt các khoản điều chỉnh GloBE (như loại trừ cổ tức, điều chỉnh chi phí thù lao bằng cổ phiếu…).
Một lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu là phải chuẩn hóa hệ thống ERP và báo cáo hợp nhất.
Tận dụng cơ chế Cửa khẩu an toàn (Safe Harbours)
OECD cho phép áp dụng Safe Harbours dựa trên Báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) đạt chuẩn. Nếu doanh nghiệp có doanh thu tại Việt Nam dưới 10 triệu Euro và lợi nhuận dưới 1 triệu Euro, họ có thể được coi là có thuế bổ sung bằng 0. Đây là một Lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu giúp các doanh nghiệp quy mô vừa giảm tải khối lượng công việc kê khai.
Lưu ý Thuế tối thiểu toàn cầu tác động đến doanh nghiệp FDI tại Việt Nam
Khi cơ chế Thuế tối thiểu toàn cầu được triển khai đầy đủ tại Việt Nam theo Nghị quyết 107/2023/QH15, tác động không chỉ dừng ở nghĩa vụ nộp thuế bổ sung mà còn lan rộng đến cấu trúc ưu đãi đầu tư, dòng tiền dự án và chiến lược vận hành của doanh nghiệp FDI. Để nhận diện rõ mức độ ảnh hưởng và chuẩn bị phương án thích ứng phù hợp, dưới đây là những khía cạnh trọng yếu mà doanh nghiệp cần hết sức lưu ý.
Thay đổi cấu trúc ưu đãi đầu tư
Việc thực thi cơ chế Thuế tối thiểu bổ sung nội địa buộc Việt Nam phải thay đổi cách tiếp cận nhà đầu tư. Thay vì miễn thuế, Việt Nam đang triển khai các gói hỗ trợ chi phí cho R&D và hạ tầng. Doanh nghiệp cần chủ động làm việc với Ban quản lý KCN để nắm bắt các hình thức hỗ trợ mới này.
Gánh nặng tuân thủ và chi phí vận hành
Chi phí thuê tư vấn để lập báo cáo Pillar Two là không nhỏ. Thêm vào đó, việc đối chiếu dữ liệu giữa Hồ sơ giao dịch liên kết và báo cáo thuế tối thiểu sẽ tiêu tốn nhiều nguồn lực của bộ phận tài chính.
Thách thức về tính chuyên môn và nguồn lực thực thi
Việc thực thi Pillar Two không chỉ dừng lại ở các con số kế toán thông thường mà đòi hỏi tính chuyên môn cao, hiểu biết sâu sắc về sự giao thoa giữa pháp luật thuế nội địa và các tiêu chuẩn quốc tế của OECD. Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý về Thuế tối thiểu toàn cầu ở các khía cạnh sau:
- Yêu cầu chuyên môn khắt khe: Việc lập báo cáo Pillar Two và đối chiếu dữ liệu với Hồ sơ giao dịch liên kết đòi hỏi nhân sự phải am hiểu sâu về bản chất các giao dịch liên kết, cách thức điều chỉnh lợi nhuận GloBE và các kỹ thuật thuế hoãn lại phức tạp. Đây là những kiến thức nằm ngoài phạm vi của kế toán thuế truyền thống.
- Gánh nặng nguồn lực: Quá trình thu thập, chuẩn hóa và đối chiếu dữ liệu liên quốc gia sẽ tiêu tốn một lượng lớn nguồn lực của bộ phận tài chính. Nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng sai sót số liệu, dẫn đến rủi ro bị truy thu và phạt nặng.
- Tầm quan trọng của dịch vụ chuyên nghiệp: Do tính chất phức tạp và mới mẻ, các nội dung hướng dẫn trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo tổng quát. Để đảm bảo tính chính xác tuyệt đối và tối ưu hóa lợi ích, doanh nghiệp được khuyến nghị mạnh mẽ nên sử dụng các dịch vụ tư vấn về giao dịch liên kết và thuế tối thiểu toàn cầu từ các đơn vị uy tín. Sự tham gia của các chuyên gia tư vấn không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật mà còn hỗ trợ thiết lập các chính sách giá chuyển giá bền vững.
Xem thêm: Dịch vụ chuyển giá chuyên nghiệp
Nguồn thông tin tham khảo
- OECD
- Nghị quyết 107/2023/QH15 về việc áp dụng thuế TNDN bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu.
Kết luận
Thuế tối thiểu toàn cầu đã chính thức bước từ giai đoạn chính sách sang giai đoạn thực thi, tạo ra một chuẩn mực thuế mới mang tính toàn cầu. Với việc Việt Nam áp dụng cơ chế Thuế tối thiểu bổ sung nội địa và IIR theo Nghị quyết 107/2023/QH15 dựa trên khung quy tắc của OECD, doanh nghiệp FDI và các tập đoàn đa quốc gia không còn có thể xem ưu đãi thuế là lợi thế tuyệt đối như trước đây. Thay vào đó, bài toán hiện nay là quản trị thuế một cách tích hợp – kết nối chặt chẽ giữa giao dịch liên kết, cấu trúc đầu tư và tính toán ETR theo chuẩn GloBE.
Trong bối cảnh đó, việc rà soát lại chiến lược chuyển giá, mô hình ưu đãi và hệ thống dữ liệu tài chính không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro truy thu mà còn tối ưu hóa chi phí tuân thủ trong dài hạn. Càng chủ động đánh giá tác động sớm, doanh nghiệp càng có lợi thế trong tương lai.
Nếu doanh nghiệp của bạn thuộc phạm vi áp dụng hoặc đang băn khoăn về mức độ ảnh hưởng của Pillar Two đến cấu trúc hiện tại, đây là thời điểm phù hợp để thực hiện một bước đánh giá tổng thể. Việc tham vấn chuyên gia về giao dịch liên kết của MAN – Master Accountant Network để xây dựng lộ trình hành động ngay từ bây giờ sẽ giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro, bảo vệ lợi ích tài chính và duy trì tính cạnh tranh bền vững trong tương lai.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) & CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.