Trong bối cảnh nền kinh tế hiện đại, việc huy động vốn vay để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh là điều tất yếu của hầu hết các doanh nghiệp. Tuy nhiên, không phải toàn bộ lãi vay phát sinh đều được cơ quan Thuế chấp nhận là chi phí hợp lý. Đặc biệt, đối với các doanh nghiệp có giao dịch liên kết, quy định về trần lãi vay tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP đã trở thành một “bài toán” tài chính hóc búa. Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí lãi vay bị khống chế không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) mà còn tránh được những rủi ro pháp lý nghiêm trọng trong kỳ quyết toán 2025.
Tại sao phải khống chế chi phí lãi vay?
Việc áp dụng mức trần cho chi phí lãi vay không phải là rào cản kinh doanh mà là một công cụ quản lý thuế nhằm:
- Ngăn chặn chuyển giá: Một số tập đoàn đa quốc gia hoặc nhóm công ty trong nước thường sử dụng hình thức “mỏng vốn”. Thay vì góp vốn điều lệ, các bên liên kết cho nhau vay với lãi suất cao hoặc số nợ quá lớn để đẩy chi phí vào thực tế, từ đó làm giảm lợi nhuận chịu thuế tại nơi có thuế suất cao.
- Chống xói mòn nguồn thu thuế (BEPS): Đây là nỗ lực của Chính phủ Việt Nam nhằm thực hiện theo các khuyến nghị của OECD về chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển dịch lợi nhuận.
Hiểu rõ lý do tại sao chi phí lãi vay cần được khống chế sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện chính xác những trường hợp chịu sự điều chỉnh, từ đó xác định đúng đối tượng áp dụng theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP.
Đối tượng áp dụng theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP
Theo Điều 5 của Nghị định 132, các doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết (GDLK) sẽ thuộc đối tượng điều chỉnh. GDLK có thể bao gồm mua bán hàng hóa, cho vay, mượn, chuyển nhượng tài sản… giữa các bên có quan hệ điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư chung.
Cần lưu ý: Chỉ cần doanh nghiệp có phát sinh dù chỉ một giao dịch liên kết nhỏ (ví dụ: mượn tiền không lãi suất từ giám đốc sở hữu trên 25% vốn), thì toàn bộ chi phí lãi vay của doanh nghiệp đó (kể cả vay từ ngân hàng độc lập) đều bị xem xét dưới ngưỡng khống chế 30% EBITDA.
Xem chi tiết: Cách xác định doanh nghiệp có giao dịch liên kết.
Cách xác định chi phí lãi vay bị khống chế
Để áp dụng đúng mức trần chi phí lãi vay, doanh nghiệp cần nắm rõ công thức tính cũng như cách xác định chi phí lãi vay thuần, từ đó áp dụng chính xác cho từng khoản vay và giao dịch liên kết.
Công thức tính mức trần 30% EBITDA
Khoản 3 Điều 16 Nghị định 132/2020/NĐ-CP quy định tổng chi phí lãi vay thuần được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN không vượt quá 30% của tổng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh cộng chi phí lãi vay thuần cộng chi phí khấu hao trong kỳ.
Công thức:
Mức trần = 30% EBITDA |
Trong đó:
EBITDA = Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh + Chi phí lãi vay thuần + Chi phí khấu hao |
Chi phí lãi vay thuần được xác định:
Chi phí lãi vay thuần = Tổng chi phí lãi vay phát sinh – Lãi tiền gửi |
Lưu ý: Doanh nghiệp chỉ được bù trừ lãi tiền gửi và lãi cho vay phát sinh trong kỳ tính thuế đó. Việc hiểu sai công thức này là một trong các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí lãi vay bị khống chế khiến doanh nghiệp tính toán sai lệch nghĩa vụ thuế.
Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí lãi vay bị khống chế
Để quản trị tốt chi phí, doanh nghiệp cần phân tích sâu 5 yếu tố cốt lõi sau đây:
Sự biến động của chỉ số EBITDA
EBITDA đóng vai trò là “mẫu số” trong việc xác định hạn mức lãi vay.
- Lợi nhuận kinh doanh: Nếu doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu tư, lỗ hoặc lợi nhuận thấp, EBITDA sẽ nhỏ, dẫn đến mức trần chi phí lãi vay được trừ rất thấp.
- Chính sách khấu hao: Đây là yếu tố mà doanh nghiệp có thể chủ động. Việc áp dụng khấu hao nhanh giúp tăng chi phí trong ngắn hạn nhưng đồng thời lại làm tăng chỉ số EBITDA, từ đó mở rộng hạn mức chi phí lãi vay được khấu trừ.
Bên cạnh việc theo dõi biến động của EBITDA, doanh nghiệp cũng cần xem xét cơ cấu nguồn vốn, bởi tỷ lệ nợ vay so với vốn chủ sở hữu sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến mức chi phí lãi vay bị khống chế.
Cơ cấu nguồn vốn: Nợ vay so với Vốn chủ sở hữu
Tỷ lệ đòn bẩy tài chính quá cao là tác nhân trực tiếp khiến lãi vay vượt ngưỡng 30%.
- Khi doanh nghiệp ưu tiên huy động vốn qua kênh vay nợ thay vì tăng vốn điều lệ, tổng lãi vay sẽ phình to.
- Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí lãi vay bị khống chế ở đây nằm ở việc doanh nghiệp có vay từ bên liên kết hay không. Nếu vay từ công ty mẹ với lãi suất không theo giá thị trường, cơ quan thuế có quyền ấn định lại chi phí theo giá thị trường trước khi tính ngưỡng 30%.
Bên cạnh cơ cấu nguồn vốn, yếu tố lãi suất thị trường cũng đóng vai trò quan trọng, bởi biến động lãi suất có thể khiến chi phí lãi vay tăng hoặc giảm đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến mức trần 30% EBITDA.
Quy mô và tính chất các giao dịch liên kết khác
Đây là “bẫy” phổ biến nhất. Nhiều doanh nghiệp cho rằng “Tôi không vay tiền từ bên liên kết, tôi chỉ vay ngân hàng, vậy tôi không bị khống chế 30%?”. Thực tế, theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, nếu doanh nghiệp có bất kỳ giao dịch liên kết nào (như bán hàng cho công ty con), thì toàn bộ lãi vay trả cho ngân hàng cũng bị khống chế. Do đó, việc duy trì các Giao dịch liên kết không cần thiết là một trong các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí lãi vay bị khống chế một cách gián tiếp nhưng cực kỳ nguy hiểm.
Việc lựa chọn phương pháp xác định giá giao dịch liên kết
Khi doanh nghiệp thực hiện giao dịch liên kết, lợi nhuận thuần có thể bị điều chỉnh theo các phương pháp so sánh giá thị trường. Nếu lợi nhuận thuần bị điều chỉnh giảm xuống do vi phạm nguyên tắc giá thị trường, EBITDA sẽ giảm theo, kéo theo mức trần lãi vay bị thu hẹp lại.
Đi kèm với việc điều chỉnh lợi nhuận là các chế tài tài chính nghiêm khắc theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP và Luật Quản lý thuế:
- Truy thu thuế TNDN: Doanh nghiệp phải nộp bổ sung 20% thuế TNDN trên phần lợi nhuận bị điều chỉnh tăng thêm (hoặc phần chi phí lãi vay bị loại bỏ).
- Phạt vi phạm hành chính: Mức phạt thông thường là 20% trên số thuế khai thiếu hoặc số thuế được miễn, giảm, hoàn cao hơn so với quy định.
- Tiền chậm nộp: Tính theo mức 0,03%/ngày trên số tiền thuế chậm nộp. Khoản này có thể rất lớn nếu vụ việc kéo dài nhiều năm.
- Phạt hành vi không kê khai GDLK: Nếu không nộp phụ lục giao dịch liên kết hoặc Hồ sơ Quốc gia hoặc Toàn cầu, doanh nghiệp có thể bị phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng, đồng thời bị cơ quan thuế ấn định thuế theo quy định.
Các điểm quan trọng Nghị định 132/2020/NĐ-CP cần lưu ý
Bên cạnh việc nắm nguyên tắc khống chế chi phí lãi vay, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý một số điểm cốt lõi trong Nghị định 132/2020/NĐ-CP. Những quy định dưới đây sẽ quyết định trực tiếp việc chi phí lãi vay có được chấp nhận hay bị loại khi quyết toán thuế.
Quy định chuyển chi phí lãi vay sang các kỳ sau
Nghị định 132/2020/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp chuyển phần chi phí lãi vay không được trừ vào kỳ tính thuế tiếp theo nếu EBITDA năm sau có dư hạn mức.
- Thời gian chuyển: Không quá 05 năm liên tục kể từ năm tiếp theo năm phát sinh chi phí lãi vay không được trừ.
- Đây là quy định nhân văn giúp doanh nghiệp không bị mất trắng chi phí nếu chỉ gặp khó khăn tạm thời về EBITDA trong một vài năm đầu đầu tư.
Mặc dù Nghị định 132/2020/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp linh hoạt chuyển phần chi phí lãi vay không được trừ sang các kỳ tính thuế tiếp theo, nhưng không phải mọi trường hợp đều áp dụng quy định khống chế này. Trên thực tế, pháp luật cũng xác định rõ các đối tượng được miễn trừ khỏi phạm vi áp dụng.
Những đối tượng được miễn trừ
Không phải mọi doanh nghiệp có giao dịch liên kết đều bị khống chế. Các đối tượng sau nằm ngoài phạm vi này:
- Tổ chức tín dụng (Ngân hàng).
- Tổ chức bảo hiểm.
- Các khoản vay hỗ trợ ODA, vay ưu đãi của Chính phủ.
- Các khoản vay thực hiện dự án chương trình mục tiêu quốc gia (an sinh xã hội, nhà ở công nhân).
Việc nắm rõ các điểm quan trọng trong Nghị định 132/2020/NĐ-CP không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định pháp luật, mà còn là nền tảng để xây dựng các chiến lược tối ưu chi phí lãi vay phù hợp và hiệu quả trong thực tiễn.
Chiến lược tối ưu chi phí lãi vay cho doanh nghiệp
Dựa trên việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí lãi vay bị khống chế, doanh nghiệp có thể thực hiện các giải pháp sau:
- Cân đối lại cấu trúc vốn: Thay vì vay nợ quá nhiều, doanh nghiệp nên xem xét phương án tăng vốn điều lệ hoặc tìm kiếm các nhà đầu tư chiến lược để giảm áp lực lãi vay.
- Kế hoạch hóa EBITDA: Tối ưu hóa doanh thu và quản lý chi phí vận hành chặt chẽ để duy trì mức EBITDA cao. Có thể cân nhắc điều chỉnh phương pháp khấu hao để tối ưu hạn mức lãi vay từng năm.
- Vốn hóa lãi vay: Đối với các dự án đầu tư tài sản dở dang (xây dựng cơ bản, bất động sản), lãi vay phát sinh trong giai đoạn đầu tư nên được vốn hóa vào giá trị tài sản thay vì đưa vào chi phí tài chính trong kỳ. Điều này giúp tránh bị khống chế 30% EBITDA.
- Rà soát các giao dịch liên kết không cần thiết: Nếu giao dịch liên kết mang lại giá trị thấp nhưng lại khiến doanh nghiệp bị khống chế toàn bộ lãi vay, hãy cân nhắc chấm dứt các giao dịch đó hoặc thay đổi hình thức sở hữu để không còn là bên liên kết.
Khi các giải pháp như cân đối cơ cấu vốn, kế hoạch hóa EBITDA, vốn hóa lãi vay và rà soát giao dịch liên kết được triển khai đồng bộ, doanh nghiệp không chỉ giảm áp lực khống chế chi phí lãi vay mà còn đặt nền tảng cho một chiến lược tài chính bền vững trong dài hạn.
Kết luận
Chi phí lãi vay bị khống chế theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP không đơn thuần là một quy định mang tính kỹ thuật, mà là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ thuế và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Khi hiểu đúng bản chất, nhận diện đầy đủ các yếu tố tác động và chủ động xây dựng chiến lược tối ưu ngay từ cơ cấu vốn, EBITDA đến giao dịch liên kết, doanh nghiệp hoàn toàn có thể kiểm soát rủi ro và tránh những khoản truy thu không đáng có trong kỳ quyết toán.
Việc rà soát sớm và có giải pháp phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, đảm bảo tuân thủ và vận hành bền vững. Nếu doanh nghiệp cần đánh giá nhanh mức độ rủi ro chi phí lãi vay hoặc xây dựng phương án tối ưu theo Nghị định 132/2020/NĐ-CP, đội ngũ chuyên gia của MAN – Master Accountant Network sẵn sàng đồng hành và tư vấn chuyên sâu.
Thông tin liên hệ MAN – Master Accountant Network
- Địa chỉ: Số 19A, đường 43, phường Tân Thuận, TP. Hồ Chí Minh
- Mobile/Zalo: 0903 963 163 – 0903 428 622
- Email: man@man.net.vn
Phụ trách sản xuất nội dung bởi: Ông Lê Hoàng Tuyên – Sáng lập viên (Founder) và CEO MAN – Master Accountant Network, Kiểm toán viên CPA Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm trong ngành Kế toán, Kiểm toán và Tư vấn Tài chính.
Ban biên tập MAN – Master Accountant Network